Samenwerken aan afspraken die beweging brengen
Contracteren is meer dan afspraken maken
Samenwerken aan maatschappelijke opgaven vraagt meer dan gedeelde ambities alleen. Zodra het gaat over investeringen, verantwoordelijkheden, risico’s en besluitvorming, wordt duidelijk hoe belangrijk goede afspraken zijn. Contractering is geen (juridisch) sluitstuk, maar biedt richting, houvast en uitvoeringskracht voor duurzame samenwerking tussen organisaties.
Veel maatschappelijke opgaven zijn te groot voor één organisatie. Of het nu gaat om passende zorg, bestaanszekerheid, woningbouw, onderwijsvernieuwing, verduurzaming, preventie, gebiedsontwikkeling of de inrichting van regionale voorzieningen: steeds vaker zijn meerdere partijen nodig om tot echte oplossingen te komen. Organisaties zijn van elkaar afhankelijk, maar hebben tegelijk hun eigen opdracht, verantwoordelijkheid, financiering, taal en tempo.
En daar wordt samenwerken ingewikkeld. Want samenwerken klinkt vanzelfsprekend zolang iedereen het eens is over de ambitie. Het wordt pas spannend wanneer die ambitie moet worden vertaald naar keuzes, geld, risico’s, prestaties, eigenaarschap en besluitvorming. Dan blijkt dat een gedeelde bedoeling nog geen gedeelde praktijk is. Dan komen vragen op tafel als: wie investeert, wie profiteert, wie loopt risico, wie beslist, wie legt verantwoording af en hoe houden we elkaar vast als de omstandigheden veranderen?
Werkbaar kader voor gezamenlijke uitvoering
Daarom gaat contracteren in deze tijd niet meer alleen over juridische afspraken of financiële voorwaarden. Contracteren is steeds vaker een manier om samenwerking richting, houvast en uitvoeringskracht te geven. Een goed contract is dan geen eindpunt van onderhandeling, maar een werkbaar kader voor gezamenlijke uitvoering. Het helpt partijen om hun maatschappelijke ambitie te verbinden aan concrete afspraken, rollen, governance, bekostiging, monitoring en lerend vermogen.
Dat geldt in de zorg, waar zorgaanbieders, zorgverzekeraars en zorgkantoren zoeken naar vormen van passende zorg en domeinoverstijgende samenwerking. Maar het geldt net zo goed voor gemeenten en maatschappelijke partners die werken aan preventie, jeugd, wonen, bestaanszekerheid of veiligheid. Het geldt voor aannemers, woningcorporaties en overheden die samen gebiedsontwikkeling realiseren. En het geldt voor onderwijsinstellingen, werkgevers en regio’s die samen investeren in arbeidsmarkt, talentontwikkeling en innovatie.
De kern is steeds dezelfde: complexe opgaven vragen om samenwerking die goed doordacht, professioneel ingericht en duurzaam georganiseerd is.
Een gemeente wil een nieuwe woonwijk realiseren waarin betaalbare woningen, zorgvoorzieningen, duurzaamheid, mobiliteit en sociale samenhang vanaf het begin worden meegenomen. Aan tafel zitten de gemeente, woningcorporaties, projectontwikkelaars, aannemers, zorgorganisaties, bewonersvertegenwoordigers, energiepartijen en maatschappelijke organisaties. Ieder heeft een eigen belang: betaalbaarheid, rendement, leefbaarheid, planning, kwaliteit, duurzaamheid of zorgcontinuïteit.
Als partijen alleen klassiek contracteren op prijs, planning en oplevering, ontstaat al snel spanning. Maar wanneer zij samen een gebiedsambitie formuleren, risico’s expliciet verdelen en afspraken maken over gezamenlijke besluitvorming, ontstaat ruimte voor een andere manier van werken. Het contract wordt dan geen controledocument, maar een kompas voor samenwerking.
Van transactie naar transformatie
In veel sectoren zien we dezelfde beweging. De klassieke manier van contracteren, waarin prijs, volume, productie, doorlooptijd of output centraal stonden, is niet meer voldoende voor de vraagstukken van nu. Natuurlijk blijven heldere prestaties, budgetten en verantwoordelijkheden belangrijk. Maar bij maatschappelijke transities is vaak meer nodig. Partijen moeten meerjarig kunnen werken, onzekerheid kunnen hanteren, gaandeweg kunnen leren en samen kunnen bijsturen.
Dat vraagt om een verschuiving van transactioneel naar relationeel en transformatiegericht samenwerken. Niet alleen onderhandelen over wat ieder afzonderlijk krijgt of levert, maar samen onderzoeken wat nodig is om de opgave verder te brengen. Niet alleen sturen op controle achteraf, maar vooraf investeren in vertrouwen, transparantie en wederzijds begrip. Niet alleen afspraken maken over prestaties, maar ook over hoe partijen omgaan met verandering, tegenvallers en nieuwe inzichten.
Relationeel en procesmatig
In de zorg wordt die beweging zichtbaar in meerjarige contracten, transformatieafspraken, shared savings, aanneemsommen en prestatiegerichte modellen. In het sociaal domein zien we vergelijkbare vragen rond populatiebekostiging, preventieve investeringen en samenwerking tussen formele en informele ondersteuning. In de gebouwde omgeving gaat het om bouwteams, alliantiecontracten, gebiedsgerichte afspraken en gezamenlijke risicobeheersing. In het onderwijs en de arbeidsmarkt spelen meerjarige partnerschappen tussen onderwijsinstellingen, werkgevers, regio’s en overheden een steeds grotere rol.
Wat deze voorbeelden verbindt, is dat de opgave niet past binnen één organisatielogica. Juist daarom moeten partijen niet alleen inhoudelijk, maar ook relationeel en procesmatig beter leren samenwerken.
Een gemeente, zorgverzekeraar, huisartsenorganisatie, welzijnsorganisatie en sportaanbieders willen samen investeren in preventie in een wijk waar veel inwoners kampen met schulden, eenzaamheid, overgewicht en chronische aandoeningen. Iedereen ziet de waarde van vroegtijdig ingrijpen. Toch ontstaat discussie zodra het concreet wordt.
De gemeente betaalt mogelijk voor activiteiten waarvan de besparing later bij de zorgverzekeraar terechtkomt. De zorgverzekeraar wil inzicht in effectiviteit. De welzijnsorganisatie heeft ruimte nodig om bewoners te bereiken zonder alles vooraf dicht te regelen. De huisartsen willen minder druk op de praktijk, maar kunnen niet zomaar extra taken oppakken.
In deze situatie helpt het om niet meteen een contractmodel te kiezen, maar eerst de gezamenlijke ambitie, belangen, investeringslogica en governance helder te maken. Pas daarna kan een werkbare afspraak ontstaan.
Samenwerking vraagt onderhoud
Veel organisaties ervaren samenwerkings- en contracteringsprocessen als complex, tijdrovend en soms stroperig. Dat ligt meestal niet aan onwil. Vaak is er juist veel betrokkenheid. De complexiteit ontstaat doordat partijen verschillende werkelijkheden meenemen. Een bestuurder kijkt anders dan een inkoper. Een gemeente werkt anders dan een zorgverzekeraar. Een aannemer denkt anders dan een beleidsadviseur. Een onderwijsinstelling heeft een ander ritme dan een werkgever. En een maatschappelijke organisatie zit vaak met andere onzekerheden dan een financier of opdrachtgever.
Daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken naar de inhoud van de afspraken, maar ook naar de kwaliteit van de samenwerking. Is er een gedeelde ambitie die echt richting geeft? Zijn belangen voldoende uitgesproken, ook wanneer ze schuren? Is duidelijk wie welke rol heeft? Zijn de afspraken passend georganiseerd? En kunnen de betrokken mensen het goede gesprek voeren wanneer het spannend wordt?
Maak de vragen expliciet
Wij helpen partijen om die vragen expliciet te maken. Niet door nog meer regels of modellen toe te voegen, maar door de kern van samenwerking centraal te zetten. We werken aan gezamenlijke ambitie, inzicht in belangen, constructieve relaties, passende organisatievormen en een zorgvuldig proces. Daarbij benutten we onder meer onze inzichten uit de samenwerkingskunde, zoals de vijf condities voor kansrijk samenwerken. Die helpen scherp te krijgen waar de samenwerking krachtig is, waar spanning zit en wat nodig is om verder te komen.
Een goede samenwerking ontstaat niet vanzelf en blijft ook niet vanzelf goed. Zij vraagt onderhoud, taal, ritme en professionele aandacht. Zeker wanneer er veel geld, publieke verantwoordelijkheid, politieke druk of maatschappelijke urgentie op het spel staat.
Een regio heeft te maken met grote personeelstekorten in zorg, techniek en onderwijs. Onderwijsinstellingen, werkgevers, gemeenten en regionale ontwikkelorganisaties willen samen investeren in nieuwe leerwerktrajecten. De ambitie is duidelijk: meer mensen opleiden voor sectoren waar de maatschappelijke behoefte groot is.
In de praktijk lopen partijen vast. Werkgevers willen snel resultaat, onderwijsinstellingen moeten voldoen aan kwaliteitseisen en accreditaties, gemeenten kijken naar inclusie en participatie, terwijl studenten behoefte hebben aan begeleiding en zekerheid.
Door eerst gezamenlijk te verkennen welke belangen achter de standpunten liggen, ontstaat een ander gesprek. Niet de vraag ‘wie betaalt welk traject?’ staat centraal, maar de vragen ‘welke regionale beweging willen we samen mogelijk maken?’, en ‘welke afspraken passen daarbij?’ Vanuit die basis kunnen financiering, governance en uitvoering veel gerichter worden ingericht.
Van opgave naar werkbare afspraken
Veel maatschappelijke ambities zijn inhoudelijk goed te beschrijven. Iedereen begrijpt dat passende zorg nodig is, dat woningen sneller en duurzamer moeten worden gebouwd, dat preventie belangrijker wordt, dat jongeren perspectief verdienen en dat de arbeidsmarkt anders moet worden georganiseerd. De uitdaging zit meestal niet in het benoemen van de ambitie, maar in het vertalen ervan naar afspraken die in de praktijk werken.
Wij ondersteunen partijen bij die vertaalslag. We helpen om maatschappelijke opgaven concreet te maken, gezamenlijke doelen te formuleren en deze te verbinden aan contractuele, financiële en organisatorische afspraken. Daarbij kijken we niet alleen naar de vraag wat er moet gebeuren, maar ook naar de vraag hoe partijen samen sturen, besluiten, leren en bijsturen.
Inhoud, relatie en proces
Dat betekent dat inhoud, relatie en proces steeds met elkaar verbonden worden. Inhoud zonder relatie wordt kwetsbaar, omdat afspraken dan weinig draagvlak hebben. Relatie zonder structuur wordt vrijblijvend, omdat niemand precies weet waarop gestuurd wordt. Proces zonder ambitie wordt bureaucratisch, omdat de vorm belangrijker wordt dan de bedoeling. Juist de combinatie maakt samenwerking effectief.
In onze begeleiding zorgen we voor rust, overzicht en voortgang. We helpen om het gesprek op het juiste niveau te voeren, strategische keuzes te onderscheiden van operationele details en besluitvorming zorgvuldig voor te bereiden. Waar nodig ondersteunen we bij het ontwerpen van meerjarige raamwerken, samenwerkingsafspraken, governance-structuren, investeringslogica’s, prestatieafspraken en vormen van gezamenlijke monitoring.
Een zorgverzekeraar en een groot regionaal ziekenhuis stonden jarenlang tegenover elkaar in een intensief jaarlijks contracteringsproces. De gesprekken gingen vooral over productie, budgetplafonds, correcties en risico’s. Beide partijen onderschreven het belang van passende zorg, regionale samenwerking en transformatie, maar die ambities kwamen nauwelijks terecht in de contractafspraken. Met begeleiding kozen zij voor een andere benadering. Het gesprek werd opnieuw ingericht, waarbij inhoud, relatie en onderhandeling bewust van elkaar werden onderscheiden én verbonden.
Bestuurders, inkopers en zorgverkopers onderzochten samen welke regionale opgaven echt centraal moesten staan. Dat leidde tot een meerjarig contract waarin zorgverplaatsing, investeringen, gezamenlijke monitoring en bestuurlijke besluitvorming expliciet werden vastgelegd. De energie verschoof van jaarlijkse strijd naar gezamenlijke uitvoering en bijsturing.
Nieuwe contractvormen vragen om nieuw gedrag
Innovatieve contractvormen kunnen veel mogelijk maken. Denk aan relationele contracten, meerjarige raamovereenkomsten, allianties, shared savings, prestatiemodellen, aanneemsommen, populatiegerichte bekostiging, bouwteamafspraken of strategische partnerships. Zulke vormen kunnen helpen om beter aan te sluiten bij maatschappelijke opgaven die niet binnen één jaar, één begroting of één organisatiegrens passen.
Maar een andere contractvorm lost niets op als het onderliggende gedrag hetzelfde blijft. Een meerjarig contract werkt alleen als partijen ook meerjarig durven denken. Een shared-savingsmodel vraagt vertrouwen in data, verdeling en besluitvorming. Een alliantie vraagt dat partijen niet alleen hun eigen risico’s optimaliseren, maar ook het gezamenlijke resultaat centraal stellen. Een prestatiemodel vraagt dat partijen samen bepalen welke uitkomsten ertoe doen en hoe zij omgaan met effecten die niet volledig voorspelbaar of meetbaar zijn.
Richting en flexibiliteit
Daarom ondersteunen wij niet alleen bij het kiezen of ontwerpen van een contractvorm, maar vooral bij de vraag wat die vorm vraagt van de samenwerking. Welke verantwoordelijkheden worden gedeeld en welke blijven gescheiden? Hoe worden risico’s verdeeld? Hoe voorkomen partijen dat financiële prikkels de bedoeling ondermijnen? Hoe wordt gemonitord? Wanneer wordt bijgestuurd? En hoe blijft het gesprek open als resultaten achterblijven of omstandigheden veranderen?
Een goed contract maakt samenwerking niet ingewikkelder, maar juist hanteerbaarder. Het biedt voldoende duidelijkheid om richting te geven en voldoende flexibiliteit om met onzekerheid om te gaan.
Een onderwijsinstelling, gemeente, installateur, aannemer en financier willen samen een groot schoolgebouw verduurzamen. De ambitie is hoog: minder energieverbruik, een gezond binnenklimaat, circulair materiaalgebruik en beperkte overlast voor leerlingen en docenten. Een traditioneel contract op laagste prijs blijkt niet goed te passen, omdat veel keuzes onderweg samen moeten worden gemaakt.
Door te werken met gezamenlijke uitgangspunten, open calculaties, gedeelde risicobespreking en duidelijke besluitmomenten ontstaat een contractvorm die samenwerking ondersteunt. De aannemer krijgt ruimte om vakmanschap in te brengen, de school houdt grip op kwaliteit en continuïteit, de gemeente kan sturen op publieke waarde en de financier weet waarop waardeontwikkeling wordt gebaseerd.
Professionaliseren van mensen en organisaties
Samenwerken en contracteren in complexe omgevingen vraagt andere vaardigheden dan vroeger. Natuurlijk blijven analytisch vermogen, financiële scherpte en juridische zorgvuldigheid nodig. Maar daarnaast worden relationele en strategische vaardigheden steeds belangrijker. Professionals moeten belangen kunnen herkennen, perspectieven kunnen verbinden, spanning kunnen hanteren en gesprekken kunnen voeren waarin niet alleen standpunten, maar ook onderliggende zorgen en afhankelijkheden op tafel komen.
Dat geldt voor inkopers en verkopers, maar ook voor bestuurders, programmamanagers, beleidsadviseurs, projectleiders, controllers, juristen, contractmanagers en toezichthouders. Zij moeten kunnen schakelen tussen het belang van de eigen organisatie en het belang van de gezamenlijke opgave. Zij moeten weten wanneer zij moeten onderhandelen, wanneer zij moeten vertragen, wanneer zij moeten escaleren en wanneer zij juist ruimte moeten maken voor dialoog.
Casuïstiek, dilemma’s en instrumenten
Wij bieden trainingen, begeleiding en coaching waarin deze vaardigheden praktisch worden geoefend. Daarbij werken we met echte casuïstiek, herkenbare dilemma’s en concrete instrumenten. Deelnemers leren niet alleen over samenwerking, maar vooral hoe zij in hun eigen praktijk effectiever kunnen handelen. In de zorg zijn wij onder meer betrokken bij professionalisering rond health contracting. In andere domeinen passen we dezelfde samenwerkingskundige principes toe op gebiedsontwikkeling, sociaal domein, onderwijs, arbeidsmarkt, duurzaamheid en regionale samenwerking.
De essentie is steeds dat mensen leren om niet alleen goede afspraken te maken, maar ook goede samenwerkingspartners te zijn.
Onze rol als samenwerkingsspecialist
Common Eye helpt organisaties die samen iets willen bereiken wat zij alleen niet kunnen realiseren. Wij brengen structuur in complexe processen, maken belangen bespreekbaar, helpen gezamenlijke ambities te concretiseren en begeleiden partijen naar afspraken die uitvoerbaar, uitlegbaar en toekomstbestendig zijn.
Onze kracht ligt in het verbinden van inhoud, mens en proces. We begrijpen dat samenwerking niet alleen een kwestie is van goede intenties, maar ook van scherpe keuzes, passende governance, heldere rollen, vertrouwen, ritme en vakmanschap. We zijn thuis in maatschappelijke domeinen waar publieke waarde, professionele autonomie, bestuurlijke verantwoordelijkheid en financiële realiteit elkaar raken.
We begeleiden partijen bij het ontwerpen van samenwerking, het versterken van bestaande partnerschappen, het oplossen van vastgelopen processen, het voorbereiden van contractering, het ontwikkelen van gezamenlijke besluitvorming en het professionaliseren van betrokken mensen. Daarbij kiezen we steeds een aanpak die past bij de context. Soms is een scherpe analyse nodig. Soms een zorgvuldig gesprek. Soms een ontwerp voor governance. Soms een onderhandelingstafel met nieuwe spelregels. En vaak een combinatie daarvan.
Contractering als motor voor maatschappelijke verandering
Contractering en samenwerking worden vaak gezien als noodzakelijke stappen om iets te regelen. Maar in complexe maatschappelijke opgaven kunnen zij veel meer zijn dan dat. Ze kunnen richting geven, vertrouwen bouwen, investeringen mogelijk maken en partijen helpen om verantwoordelijkheid te delen. Dan wordt contractering geen sluitstuk, maar een motor voor verandering.
Of het nu gaat om toekomstbestendige zorg, een sterke sociale basis, voldoende woningen, gezonde leefomgevingen, passend onderwijs, duurzame gebouwen of regionale arbeidsmarktontwikkeling: de opgave vraagt om afspraken die beweging brengen. Afspraken die niet alleen juridisch kloppen, maar ook relationeel werken. Afspraken die niet alleen vandaag houvast bieden, maar ook morgen ruimte laten om te leren en bij te sturen.
We helpen organisaties om die stap te zetten. Inhoudelijk, relationeel en procesmatig. Zodat samenwerken niet blijft hangen in goede bedoelingen, maar leidt tot gedragen keuzes, werkbare afspraken en zichtbare maatschappelijke waarde.
Verkennend verder praten?
Benieuwd wat dit betekent voor jullie organisatie, samenwerking of contracteringsopgave? We gaan graag in gesprek over de vraag hoe samenwerking en afspraken kunnen bijdragen aan de beweging die jullie willen maken. Neem gerust contact op met Philip van Klaveren.