Strategisch samenwerken in het ecosysteem
In het eerste deel van deze blogserie bespraken we de verschuiving van het stakeholder- naar het ecosysteemperspectief, waarmee ook onderwijsorganisaties steeds meer te maken krijgen. We concludeerden dat scholen niet alléén verantwoordelijk gehouden kunnen worden voor maatschappelijke vraagstukken, maar samen met andere partijen een gedeelde opgave te pakken hebben. Maar hoe bepaal je als onderwijsorganisatie je positie in dat ecosysteem? En hoe maak je daarin bewuste keuzes? Het antwoord ligt in het ontwikkelen van een visie op samenwerken, een zogeheten samenwerkingsstrategie. Dit helpt je richting te geven aan de samenwerking met partners, en biedt een referentiekader voor het maken van afwegingen. In deze blog gaan we in op drie centrale vragen die helpend zijn bij het ontwikkelen van een samenwerkingsstrategie.
Verschillende bijdrages aan eenzelfde opgave
In de vorige blog noemden we het al: dat je als partners eenzelfde opgave te pakken hebt, betekent niet dat je ook allemaal hetzelfde hoeft te doen. Juist niet! Je bent als partijen rondom een opgave aan het samenwerken en iedereen heeft een eigen stukje van de puzzel in handen. Dat maakt het leuk en kansrijk: je werkt in afhankelijkheid, jij hebt de ander iets te bieden dat zij niet hebben en omgekeerd. Lees ook eens dit artikel over positie kiezen in het ecosysteem als je hier meer over wilt weten.
Van organisatiestrategie naar samenwerkingsstrategie
Tegelijkertijd zijn daarmee als onderwijsorganisatie enorm veel mogelijkheden om samen te werken en is het goed bewust te kijken welke samenwerkingen het meest van waarde zijn in relatie tot de opgaven waar je als organisatie voor staat. Je hebt dus, naast een eigen organisatiestrategie, waar we in de volgende blog op ingaan, ook een samenwerkingsstrategie nodig. Een samenwerkingsstrategie biedt een kader waarin staat uitgewerkt hoe je als onderwijsinstelling jouw missie en strategische doelen wilt realiseren in perspectief van het bredere ecosysteem.
Als je een samenwerkingsstrategie wilt ontwikkelen is het belangrijk om 1) goed zicht te hebben op samenwerkingskansen- en relaties, 2) prioriteiten te leggen en 3) duidelijkheid te creëren over vormen van samenwerken.
1. Samenwerkingskansen: hoe levert interactie waarde op?
De eerste stap is het verkennen van samenwerkingskansen. Welke interacties tussen jouw organisatie en andere partijen kunnen waarde opleveren in de opgave waar je voor staat – niet alleen voor jezelf, maar juist ook voor het collectief? Dit vraagt om een open blik naar buiten: waar liggen gedeelde belangen en hoe kun je elkaar versterken?
Denk aan het gezamenlijk aanpakken van thema’s als kansengelijkheid of mentale gezondheid van leerlingen. Door samen te werken met welzijnspartners, sportverenigingen, ouders en andere scholen, ontstaat een breder palet aan oplossingen en wordt de impact vergroot.
2. Samenwerkingsportfolio: waar leggen we de prioriteit?
Het is essentieel om keuzes te maken: je kunt niet overal tegelijk op inzetten. Een samenwerkingsportfolio helpt om prioriteiten te stellen. Welke samenwerkingen dragen het meest bij aan de missie en doelen van jouw organisatie én aan de gezamenlijke opgave? Op basis waarvan maak je die keuzes?
Denk aan criteria als maatschappelijke urgentie, haalbaarheid, beschikbare middelen en de mate van gedeeld eigenaarschap. Door de afwegingen expliciet te maken, ontstaat focus en richting. Een goede keuze in het portfolio draagt bij aan betrouwbaarheid: je kunt als samenwerkingspartner beter aangeven of je wel of geen prioriteit geeft aan de betreffende samenwerkingstafel.
3. Samenwerkingsvormen: hoe geven wij onze samenwerkingen vorm?
Vervolgens is het belangrijk welke vormen van samenwerken de voorkeur hebben. In een samenwerkingsstrategie kan bijvoorbeeld staan dat je als onderwijsstichting de komende jaren onafhankelijk wilt blijven. Of ben je juist op zoek naar een mogelijke fusiepartner en ga je daar tijd en aandacht aan besteden?
In deze publicatie voor de VO-raad hebben wij een overzicht opgenomen van mogelijke samenwerkingsvormen in het onderwijs. Denk aan het delen van onderwijshuisvesting of het starten van een samenwerkingsschool. Dit overzicht kan input leveren voor een goed gesprek met onder meer de RvT om te bepalen waar de komende periode bewust op ingezet kan worden.
Van strategie naar praktijk
Een samenwerkingsstrategie is geen plan dat in de la verdwijnt, maar een praktisch kompas. Het helpt je in de dagelijkse praktijk bewuste keuzes te maken: waar zeg je ‘ja’ tegen, en waar trek je een grens? Het biedt houvast in gesprekken met partners, en zorgt ervoor dat je als organisatie koersvast blijft – ook als de omgeving verandert.
In het volgende deel van de blogserie gaan we dieper in op de vraag hoe je een organisatiestrategie vanuit samenhang ontwikkelt en wat dat vraagt van het proces. Hoe zorg je ervoor dat strategie niet alleen op papier staat, maar ook echt leeft in de organisatie en het netwerk daaromheen? De vorige blog ging over Het belang van strategie ontwikkelen vanuit samenhang in het onderwijs.