Vertrouwen is de basis van iedere netwerksamenwerking
Mark van Meggelen noemt zichzelf niet snel netwerkregisseur. Toch is dat precies wat hij al jaren doet: organisaties samenbrengen rond complexe maatschappelijke opgaven, zonder formele macht of hiërarchie. Als interim-leider werkt hij aan regionale samenwerkingen en innovaties in de zorg. Onlangs sloot hij zich aan bij de koplopersgroep netwerkregisseurs van Common Eye. Een gesprek over netwerkregie als vak, over kwaliteiten en valkuilen en waarom vertrouwen altijd het vertrekpunt vormt.
Door
Hans Verheijde
Waarom heb je je bij de koplopersgroep van netwerkregisseurs aangesloten?
“Via via kwam ik in contact met Hans Verheijde van Common Eye. Ik vond hem een prettig persoon met een frisse blik. We hadden meteen een klik. Hij vroeg me of ik wilde aansluiten bij de groep waarin we met een aantal mensen het vak van netwerkregisseur verder ontwikkelen. Dat vind ik interessant en inspirerend.
Ik heb de afgelopen jaren voor verschillende opdrachten gewerkt als netwerkregisseur, maar ik noem mezelf eigenlijk nooit zo. Soms ben je programmamanager, soms interim-manager. Uiteindelijk doe ik dit werk al, maar ik zie wel in toenemende mate meerpartijen-samenwerkingen ontstaan – ook wel ecosystemen genoemd. Ik vind het waardevol om dit vak explicieter te positioneren, ook om onderscheidend en vernieuwend te zijn. Common Eye is daarover uitgesproken en daar herken ik me in.”
Wij positioneren netwerkregie als een eigen vak. Waarom is dat belangrijk?
“Vaak zie je dat de functie van netwerkregisseur nog te licht wordt ingevuld. Dan wordt een projectmanager of een junior programmamanager aangesteld, terwijl dit werk echt om iets anders vraagt. Je hebt gevoel voor verhoudingen nodig. Leiderschap, soms helpt senioriteit. En gevoel voor hoe samenwerking ‘werkt’. Gezien de grote maatschappelijke vraagstukken waarvoor we staan, merk ik dat deze rol in relevantie groeit.
Vroeger zag je vaker samenwerking tussen twee partijen voor langere tijd. Tegenwoordig werk je soms met tientallen organisaties tegelijk. In mijn huidige opdracht zijn dat er meer dan vijftig. Zonder hiërarchie. Zonder eindbaas. Dat vraagt echt om een andere rol, met andere kwaliteiten.”
Wat maakt een netwerkregisseur anders dan een programmamanager?
“Het is een andere manier van aansturen. Bij een lijnorganisatie, een stevig gekaderd programma of specifiek project is er iemand die uiteindelijk beslist; in een netwerksamenwerking is dat niet per se zo. Je begeleidt als netwerkregisseur de route ergens naartoe, maar de samenwerkende partijen nemen de besluiten zelf. Ik breng vaak onderwerpen naar een stuurgroep, ik agendeer relevante bespreekpunten, maar ik heb niet het mandaat de beslissingen te nemen.
Uiteindelijk moet ik met alle partijen uitkomen op een bepaalde samenwerkingsvorm en moeten zij op termijn zelf verder kunnen. De toekomst borgen is essentieel.”
Wat is volgens jou de kern van het werk?
“Je bent als netwerkregisseur een verbindingsofficier. Soms noemen mensen het een oliemannetje. Met die term heb ik wat minder. Voor mij gaat het om vertrouwen gecombineerd met inhoudelijke expertise. Bij mijn huidige opdracht helpt het bijvoorbeeld enorm dat ik weet hoe zorgaanbieders opereren. Als je in het onderwijs werkt, lijkt het mij handig te begrijpen hoe de financiële stromen lopen. Het kan zonder, maar dan herken je politieke gevoeligheden en onderlinge belangen minder goed.
Daarnaast moet je weten hoe de onderlinge relaties zijn. Wat is er in het verleden gebeurd? Welke gevoeligheden spelen er? Regelmatig moet je mensen even apart opzoeken of vooraf bijpraten.”
Welke kwaliteiten moet je als netwerkregisseur hebben?
“Veel zit in communicatie. Goed luisteren. Doorvragen. Vaak herhalen waar je samen naartoe werkt. Daarnaast moet je sensitief zijn in interacties en gevoel hebben voor verhoudingen. Sommige bestuurders willen zakelijk contact en snel doorpakken. Die hebben geen tijd om lang te praten. Anderen willen juist meer afstemming en de tijd nemen om te sparren.
En je hebt te maken met ego’s. Sommige mensen willen doelgericht ergens naartoe of zijn ambitieus en willen invloed uitoefenen. Dat staat soms op gespannen voet met het draagvlak in de samenwerking. Daar moet je mee kunnen omgaan. Dat heb ik in de loop der jaren wel geleerd. Ik weet nu ook dat veel dingen uiteindelijk wel loslopen. Daar ben ik wat relaxter in geworden.”
Wat vind je het leukste aan je vak?
“De tijdelijkheid. We hebben met elkaar een ‘job to do’ in een afgebakende periode. Daarna moet het worden doorgegeven en geborgd in de organisatie. Daar houd ik van. Ik wil graag aan nieuwe dingen bouwen, innoveren. Ook in mijn werk als netwerkregisseur. Ik ben geen crisismanager die met de deuren slaat. Dat is niet mijn stijl. Ik bouw liever aan iets nieuws.”
Hoe word je afgerekend op resultaten?
“In mijn huidige opdracht zijn de te behalen doelen heel concreet en tot in detail uitgewerkt. Maar niet alles laat zich vooraf voorspellen. Vaak heb je onverwachte bijvangst. Door mensen fysiek samen te brengen en te laten werken aan een opdracht maak je de impact van samenwerken heel tastbaar – met zichtbaar ruimte voor de menselijke kant.
Soms zie je bij de organisatie een vorm van wensdenken, maar blijkt het resultaat anders dan verwacht. Dan is het óók jouw rol als netwerkregisseur dat bespreekbaar en inzichtelijk te maken, bijvoorbeeld op ingebouwde ijkmomenten. En gedurende het proces moet je blijven kijken: waar zit nog ruimte om bij te sturen? Dat is bij een kleiner netwerk gemakkelijker dan bij een groter, maar ook daar is het mogelijk de ruimte te zoeken.”
Wat is moeilijk aan het vak?
“Je weet niet wat je niet weet. Bij een groot samenwerkingsverband spelen altijd dingen waar je maar een deel van meekrijgt. Soms worden er spelletjes gespeeld of loop je het risico dat je voor het karretje wordt gespannen. Daar moet je alert op zijn. Tegelijkertijd werk ik vanuit een cultuur van vertrouwen en daar ben ik zelf ook onderdeel van. Ik geef mensen vertrouwen en verwacht dat ook terug. Als je dat beschadigt, lig je er bij mij uit.
Maar ik heb ook geleerd: een toxische leider ga ik niet veranderen. En soms heb ik een besluit nodig, maar wordt dat door een bestuurder niet genomen. Dan zou ik zelf kunnen besluiten, maar eigenlijk vind ik dat die bestuurder zelf dat moet doen. Dat is misschien de kern van het vak: zorgen dat de samenwerking verder komt, zonder het over te nemen.”
Mark van Meggelen werkt als interim-leider en netwerkregisseur aan regionale samenwerking en transformatie in de zorg. Eerder werkte hij onder meer bij Philips en IG&H aan digitale zorg en netwerksamenwerkingen. Met het netwerk van de 99Froggs werkt hij aan het organiseren van samenwerking rond complexe maatschappelijke opgaven.