Aan de slag met complexiteit als gedeelde realiteit
“Het is ook zo complex.” Ik hoor het overal waar mensen werken in regionale netwerken. We willen impact maken op de vraagstukken die ertoe doen en we weten dat geen enkele organisatie dat alleen kan. Samenwerking is noodzakelijk, maar inderdaad: het ís complex. Complexiteit mag nooit een excuus zijn om niet met netwerkimpact aan de slag te gaan. Belangrijk is om het gesprek erover te voeren.
Door
Wilfrid Opheij
Veel actoren, grote inhoudelijke verwevenheid, wat precies ‘de regio’ is, uiteenlopende doelen, bestuurlijke dynamiek… Sociale complexiteit, inhoudelijke complexiteit, bestuurlijke complexiteit, contextuele complexiteit – en dan al die belangen.
Maar juist die complexiteit mag geen reden zijn om stil te vallen. Elk netwerk zoekt immers naar een antwoord op dezelfde vraag: wat levert het eigenlijk op? Het hanteerbaar maken van die vraag is een gezamenlijke zoektocht. Iedereen erkent dat inzicht in impact helpt om effectiever samen te werken. Daarom is het zo belangrijk het gesprek wél te voeren. Niet om de complexiteit te beheersen, maar om erin te leren navigeren.
En ja: het kán. Ik kijk dan bijvoorbeeld naar het netwerk Gezond Veluwe dat haar impact vanaf de start in beeld heeft gebracht. Of naar het impactverslag van 5 jaar Zeeuwse zorgcoalitie, of de Trendbreuk in Zuid Limburg. Het kan dus wel, en het gebeurt al.
De echte verandering ontstaat in coalities
In de jaren dat ik netwerken begeleid, heb ik één ding telkens opnieuw geleerd: in bestuurlijke overleggen wordt de daadwerkelijke impact niet gemaakt. Bestuurlijk overleg is nodig, maar dáár vindt de impact niet plaats.
Besturen zijn belangrijk voor het ontmoeten, richten en verbinden. Maar echte verandering ontstaat in coalities: kleinere groepen van partijen die écht iets willen en de urgentie voelen. Partijen die bereid zijn om te werken aan concrete thema’s, zoals:
- kwetsbare ouderen beter ondersteunen
- mentale gezondheid écht verbeteren
- een gezonde generatie creëren op alle basisscholen
- de acute zorgketen regionaal sluitend maken.
Impact ontstaat waar het maatschappelijke belang en het organisatiebelang voldoende in elkaars verlengde liggen. Dáár moet je coalities stimuleren en faciliteren, en vooral voorkomen dat bestuurlijke overleggen het proces vertragen door nog meer procedurele oplossingen voor al bestaande complexiteit.
En dan: de impact van dat handelen zichtbaar maken.
Samen doelstellingen bepalen
Waarom meten we impact? Voor je begint, moet je scherp hebben wat je samen wilt laten zien. Gaat het om: Motiveren? Verantwoorden? Leren? Vergelijken? Of een combinatie hiervan? Voor wie doen we dit, en hoeveel inspanning mag het kosten? Wetende dat het altijd om een benadering gaat, en nooit om een exacte uitkomst.
Van aanpak naar praktijk
Hoe bepaal je netwerkimpact? Afhankelijk van je doelen kies je een passende werkwijze. Daarbij gaat het om:
- het juiste abstractieniveau bepalen
- inzichten kiezen die écht iets vertellen
- een goede balans tussen kwalitatieve en kwantitatieve gegevens
- onderzoeksmethoden die passen bij de aard van het netwerk.
Praktische vragen zijn net zo belangrijk: wie voert het onderzoek uit, hoe communiceren we de bevindingen, en hoe richt je het leerproces in? Er zijn bewezen werkwijzen, zoals de Theory of Change, waarmee je expliciet maakt hoe verandering werkt en waar je kunt leren. Of het Netwerkimpactmodel, waarin je gezamenlijk impactroutes en rimpeleffecten in kaart brengt. Omdat partners vaak werken met verschillende taal, verantwoordingslogica’s en systemen, is dit nooit alleen een technisch proces. Het is vooral een leerproces dat samenwerking vraagt.
Ga er actief mee aan de slag
Impact bepalen is pas waardevol als je de inzichten gebruikt. Netwerkimpact biedt kansen te leren, te verantwoorden en anderen te enthousiasmeren. Dat vraagt om interactie en gezamenlijke betekenisgeving; bijvoorbeeld in bijeenkomsten waarin verschillende groepen samen reflecteren. Noem het ‘impact summits’ of ontmoetingen voor impact: momenten waarop inzichten niet alleen worden gedeeld, maar vooral worden benut om te leren en te verbeteren.
Meer lezen over netwerkimpact?
Deze blog is onderdeel van een serie verdiepende artikelen en blogs over Werken aan netwerkimpact. De vorige blogs gingen over Leren als motor voor vergroten van netwerkimpact, het versterkende effect van netwerkimpact, over het belang van een goede netwerkinfrastructuur. Of lees meer over de basis, namelijk de werking van het Netwerkwerkimpactmodel.