Leer effectief omgaan met spanningen

In veel samenwerkingen rond maatschappelijke opgaven lijkt op papier weinig discussie. De bedoeling en de urgentie worden gedeeld. Er is commitment en bereidheid om samen te werken. En toch ontstaat er spanning, niet altijd zichtbaar maar wel voelbaar en merkbaar. In deze blog vertelt Barbara Geurtsen over het verschil tussen samen besluiten en samen begrijpen. Over hoe gedeelde woorden niet automatisch gedeelde betekenis zijn. En waarom spanning geen probleem hoeft te zijn, maar juist waardevolle informatie kan geven over wat écht speelt.

Door Barbara Geurtsen

Deel dit artikel

Spanning uit zich in kleine dingen: gesprekken die zich herhalen, besluiten die worden uitgesteld, energie die weglekt. Niet omdat mensen het oneens zijn over wat er moet gebeuren, maar omdat er onder de overeenstemming iets anders meespeelt.

Wat steeds opnieuw opvalt, is hoe snel gedeelde woorden worden gezien als gedeeld begrip. We gebruiken dezelfde termen – samenwerken, integraal, maatschappelijke impact – en veronderstellen dat we daarmee hetzelfde bedoelen.
In de praktijk blijken die woorden vaak verschillende werelden te representeren. Verschillende verantwoordelijkheden, tempo’s en verwachtingen bij dezelfde woorden. Dat hoeft geen probleem te zijn. Maar wanneer het onbesproken blijft, kan het wel spanning oproepen. Want begrijpen we elkaar dan echt? Of lijken we elkaar te begrijpen en is de bedoeling, betekenis en verwachting, vaak onbewust, niet hetzelfde?

Verschillen verschuiven

Wat onder de overeenstemming blijft liggen… In samenwerkingen zien we dat verschillen niet altijd verdwijnen wanneer er overeenstemming is. Ze verschuiven. Ze zitten dan bijvoorbeeld in hoe urgent iets voelt, wat iemand bereid is te investeren, welk risico acceptabel is en waar grenzen worden ervaren.

Het gesprek over gevoelde en ervaren verschillen vraagt om dialoog. Wat bedoelen we nu eigenlijk? Wat zijn onderliggende waarden en normen en waarom vinden we verschillende dingen belangrijk? Zo’n gesprek ontstaat niet vanzelf. Zeker niet als de nadruk ligt op voortgang en eensgezindheid. Maar stilstaan en gesprek hierover zijn belangrijke interventies om een effectieve samenwerking te realiseren.

Kijk eens op een andere manier naar spanning. Zie het als een aanwijzing waarbij verschillende perspectieven, belangen of tempo’s samenkomen. Barbara Geurtsen

Spanning als informatie

Wanneer de spanning voelbaar wordt, ontstaat vaak de reflex om de gevoelde spanning te verminderen. Door nog eens te herhalen waarover we het eens zijn. Een gezamenlijke visie of doelen. Door terug te grijpen op afspraken. Of door het gesprek te verplaatsen naar structuren en procedures. Dat kan rust geven. En tegelijkertijd ook iets toedekken. Het valt op dat juist in deze fase het verschil tussen samen besluiten en samen begrijpen zichtbaar wordt.
Je kan ook anders kijken naar spanning en zelfs gaan waarderen. Niet als iets wat per se opgelost moet worden, maar als een signaal. Een aanwijzing dat er verschillende perspectieven, belangen of tempo’s samenkomen.

Wanneer er ruimte voor is, kan spanning helpen om beter te begrijpen:

wat er voor ieder op het spel staat
waar verwachtingen uiteenlopen
wat nog niet gezegd is, maar wel meespeelt.

Niet om het eens te worden, maar om het gesprek te verdiepen.

Afstemming vraagt tijd en aandacht

Echte afstemming vraagt iets anders dan het vastleggen van besluiten. Het vraagt momenten van reflectie, waarin het tempo even omlaag kan en vragen gesteld mogen worden zonder dat direct een antwoord hoeft te komen. Dat zijn geen efficiënte gesprekken, maar wel vaak noodzakelijke.

Ga eens in gesprek over bijvoorbeeld:
• wat bedoelen we eigenlijk als we zeggen dat we ‘het eens zijn’?
• welke waarden liggen hieronder? Wie vindt wat dan belangrijk(er) en waarom?
• waar merken we dat onze beelden uiteenlopen?
• wat vraagt dit verschil van onze samenwerking?

Misschien ontstaat vooruitgang in samenwerking – niet zozeer door het vergroten van overeenstemming, maar door het beter leren omgaan met verschil. Niet door spanning weg te nemen, maar door haar samen te onderzoeken. Waar merk jij in samenwerkingen dat overeenstemming niet automatisch leidt tot afstemming?

Wil je leren hoe jij regie kan voeren bij tegengestelde belangen? Bekijk dan onze Workshop Omgaan met spanning in samenwerkingen en vraag de brochure aan.