Samen sturen in de wijk: van praten naar doen – en weer terug
Wie op zoek is naar werkende oplossingen voor vraagstukken in de wijk, komt er niet met goedbedoelde participatie alleen. Er is gelijkwaardige samenwerking voor nodig. En wie samen wil sturen, moet ruimte maken voor het perspectief, initiatief en eigenaarschap van inwoners. Maar dan komt de volgende vraag. Als we dat weten, hoe zorgen we er dan voor dat de samenwerking ook werkelijk tot handelen leidt? De tweede blog over samen sturen in de wijk.
Door
Sophie van der Spek
Tijdens een werkbezoek aan Mixit in Utrecht zagen we een interessant voorbeeld. Woonin en de Tussenvoorziening realiseerden een nieuwbouwcomplex waarin reguliere huurders en mensen uit bijzondere doelgroepen met elkaar in één gebouw wonen. De initiatiefnemers stelden zichzelf een prikkelende vraag: gaan we doén, of blijven we praten aan de samenwerkingstafel?
Het werkbezoek leverde drie lessen op over de wisselwerking tussen gezamenlijk sturen en zelf verantwoordelijkheid nemen. Een rijk praktijkvoorbeeld dat illustreert hoe organisaties samen mét inwoners kunnen sturen op wat er in een wijk nodig is.
Les 1. Samen sturen betekent niet dat je alles samen moet doen
Bij complexe maatschappelijke opgaven hebben organisaties elkaar nodig. Dat betekent alleen niet dat iedere stap collectief gezet moet worden. Juist een organisatie die haar eigen primaire verantwoordelijkheid scherp ziet en daarnaar handelt, kan beweging creëren terwijl een samenwerkingstafel nog zoekt naar richting.
Dat zagen we bij Mixit. Woonin koos ervoor de eigen visie te veranderen. Ze kozen ervoor voortaan hun nieuwbouwprojecten te realiseren in gemengde wooncomplexen. Zij zocht de partners die nodig waren om dit in praktijk te brengen. De Tussenvoorziening was zo’n partner, en ook de huurders zelf droegen bij aan het succes van Mixit door zelf vorm te geven hoe zij er voor elkaar als bewoners konden zijn. Ieder bracht eigen kennis, ervaring en verantwoordelijkheid in. Zo ontstond niet alleen een concreet woonconcept, maar ook beweging rond een bredere vraag: hoe maken we leefbare wijken waarin reguliere huurders en bijzondere groepen een plek hebben?
De les van de initiatiefnemers was niet: stop met samenwerken en ga het zelf doen. Wel: gebruik samenwerking niet als reden om te wachten. Vraag elkaar regelmatig: wat is onze gezamenlijke opgave, wat is daarin mijn eigen verantwoordelijkheid en wat kan ik morgen al doen? Soms begint samen sturen bij iemand die een eerste stap zet.
Les 2. Organiseer een ritme van handelen én gezamenlijk leren
Een samenwerkingstafel heeft waarde als plek om ervaringen bij elkaar te brengen, te leren en opnieuw richting te geven aan het handelen. Het voorbeeld van Mixit maakte ons duidelijk dat het helpt om samen sturen als een cyclus te zien (zie figuur 1).
Figuur 1. Cyclus van verantwoordelijkheid nemen (Common Eye, 2026)
In de cyclus volgen zelf verantwoordelijkheid nemen en collectief kunnen handelen elkaar op. Dus niet: kiezen tussen praten of doen. Wel: bewust blijven schakelen tussen beide. Samen bepalen waarover het gaat, verantwoordelijkheid nemen waar je zelf aan zet bent, handelen met de partners die ervoor nodig zijn en vervolgens samen leren van wat gebeurt. Zo is een samenwerkingstafel geen parkeerplaats voor verantwoordelijkheid, maar een plek van waaruit steeds opnieuw beweging kan ontstaan.
Les 3. Een succesvol initiatief is een beginpunt, geen eindpunt
Deze blooper is op waarheid gebaseerd. Deze zomer gingen we als samenwerkingsadviseurs op werkbezoek bij Mixit. Woonin vertelde trots over hun doorslaggevende keuze voor gemengd wonen bij alle nieuwbouw en hoe zij met de Tussenvoorziening en huurders een concreet woonconcept realiseerden. De initiatiefnemers hielden ons een prikkelende vraag voor: blijven organisaties aan samenwerkingstafels niet te lang praten, in plaats van hun eigen verantwoordelijkheid te nemen?
Wij gingen gretig meezoeken in die tegenstelling. Stuurden wij als adviseurs zelf ook te veel op gezamenlijkheid en collectieve actie? We weten dat beweging brengen in samenwerking moeizaam kan zijn. Tegelijkertijd is er behoefte aan doén en stappen zetten. Moesten we organisaties vaker vragen wat ze morgen zélf konden doen? Terwijl we ons eigen vak kritisch bevroegen, namen we de tegenstelling tussen samenwerken en handelen zomaar over. Hoe moesten we die overtuigende stelling plaatsen, tegenover onze eigen ervaringen over de waarde van al dat zwoegen aan samenwerkingstafels.
Het leidde tot prikkelende gesprekken tijdens en na het werkbezoek. Toch bleek de stelling geen voldongen feit. Bij nader inzien liet Mixit juist zien hoeveel samenwerking nodig was om te kunnen handelen: een gedeelde ambitie, aandacht voor belangen en verbinding tussen beleid en uitvoering. En het succes van één initiatief beantwoordde nog niet alle vragen over de bredere opgave. Wat gebeurt er met mensen voor wie Mixit geen passende plek is? Waar blijven gaten vallen en wat kunnen andere partners hiervan leren?
Onze les: samenwerken óf zelf verantwoordelijkheid nemen is geen tegenstelling. Je kunt zelf en samen onderzoeken hoe ze elkaar versterken. Met óf-óf-denken kom je niet verder, terwijl de beweging juist zit in én-én.
Dit is de tweede blog in een drieluik over samen sturen in de wijk. Met wat theorie, praktijklessen en leerzame bloopers. Lees de eerste blog Samen sturen in de wijk: lessen uit de praktijk. En een andere leestip: Samenwerken in het sociaal domein met de mensen.