Systemen kunnen praten – nu wij nog
Data-infrastructuur vraagt bestuurlijke regie op cross‑sectorale samenwerking
Al jaren werken we hard aan het verbeteren van de informatievoorziening in de zorg, het sociaal domein, de overheid, waterschappen, provincies en bij woningcorporaties. De ambitie is groot, maar de praktijk blijkt weerbarstig. Het verhaal is telkens hetzelfde: professionals die hun werk nog beter willen doen, bestuurders die de urgentie voelen, burgers die verwachten dat informatie klopt en direct beschikbaar is. Toch blijft data vaak hangen in systemen, schotten, oude gewoontes of simpelweg gebrek aan afstemming. Tegelijkertijd ontstaan nieuwe kansen: landelijke akkoorden, digitale bouwstenen, sectorbrede programma’s. De roep is groot: dit krijgen we alleen sámen voor elkaar.
Door
Philip van Klaveren
Beweging die overal op gang komt
Neem de zorg: met het Integraal Zorgakkoord (IZA) is een stevige belofte gedaan: elektronische gegevensuitwisseling tussen zorgaanbieders onderling, en met patiënten en mantelzorgers moet de norm worden. Niet vanuit luxe, maar als voorwaarde om zorg toegankelijk en menselijk te houden. In ziekenhuizen klinkt de oproep van NVZ‑voorzitter Ad Melkert, onlangs gedaan via ZorgVisie, luid: ‘snelheid, snelheid, snelheid’. Alleen een goede data-infrastructuur kan de stijgende zorgvraag aan.
In gemeenten is een vergelijkbare beweging zichtbaar. Common Ground zorgt voor een herontwerp van de informatievoorziening: weg van stapels applicaties met hun eigen logica per Nederlandse gemeente, naar één gezamenlijk fundament waarin data loskomt van systemen. Waar inwoners niet langer hoeven te wachten omdat informatie in verschillende ict‑kokers verstopt zit.
Provincies en waterschappen varen een vergelijkbare koers. Provincies bouwen aan duurzame toegankelijkheid van informatie. Waterschappen werkten met de ‘Vaarkaart Digitaal op Koers’ een gedeelde digitale visie uit die organisaties helpt om technologie niet alleen te omarmen, maar vooral te begrijpen. Woningcorporaties digitaliseren hun dienstverlening, van klantportalen tot voorspellend onderhoud. En de rijksoverheid? Die ontdekt via de evaluatie van de I‑strategie opnieuw dat digitalisering niet lukt met techniek alleen, maar met sturing, aandacht en consistentie.
Hobbels die overal terugkomen
Toch blijft één beeld hangen: iedere sector doet zijn best, maar niemand redt het alleen. Overal duiken dezelfde patronen op. De lappendeken van ict‑systemen maakt samenwerking traag. Standaarden worden verschillend geïnterpreteerd. Ketenpartners hebben elk hun eigen tempo, belangen, beveiligingseisen en personele uitdagingen. De informatiehuishouding is in veel organisaties nog niet klaar voor de eisen van de Wet open overheid of de Wegiz. En vaak is simpelweg niet duidelijk wie waarover gaat.
Samenwerken geen ‘soft’ thema, maar harde noodzaak
Samenwerken is geen toevalligheid meer, het is een vak. Het samenwerkingsvak laat zien dat samenwerken geen bijzaak is, maar de ruggengraat van elke transitie. Wanneer samenwerken goed is ingericht, worden problemen kleiner: teams begrijpen elkaars belangen, bestuurders spreken dezelfde taal, leveranciers kennen de spelregels en informatie kan eindelijk gaan stromen.
Samenwerken begint bij een gedeelde ambitie: waarom doen we dit eigenlijk samen? Vervolgens helpt het om belangen open op tafel te leggen. Niet alleen de gezamenlijke, maar juist ook de individuele belangen. Want pas wanneer die twee elkaar raken, ontstaat er echte energie.
Het achtje van samenwerken – dat verbinding legt tussen strategisch, tactisch en operationeel én tussen verschillende organisaties – blijkt een praktische bril. Zie het model hieronder. Het laat zien dat samenwerking pas werkt wanneer afspraken van boven ook landen in de praktijk, en wanneer inzichten uit de uitvoering weer terugvloeien naar bestuur en strategie.
Over grenzen heen denken
Informatie stopt niet bij sectorgrenzen. Gezondheidsdata raakt aan leefomgeving. Woondata raakt aan zorg en sociaaldomein. Waterkwaliteit raakt aan gezondheid. Energiearmoede raakt aan welzijn. De technologie is er klaar voor, maar de samenwerking tussen sectoren bevindt zich vaak nog in de kinderschoenen.
Daarom is cross‑sectorale afstemming noodzakelijk. Denk aan eenduidige standaarden, federatieve gegevensdeling en gezamenlijke realisatieketens rondom maatschappelijke thema’s. De vraag ‘van wie is deze data?’ verschuift steeds vaker naar: ‘hoe zetten we deze data veilig en verantwoord in voor onze inwoners?’.
Data moet (weer) gaan stromen
De boodschap is helder: de bouwstenen liggen er, de beweging is breed en de ambities zijn hoog. Nu is het tijd om silo’s los te laten en over grenzen heen te werken. Wanneer data gaat stromen en mensen elkaar weten te vinden, ontstaat een publieke sector die klaar is voor de toekomst.
Wat kun je als bestuurder nu doen?
Samenwerken is noodzakelijk, maar niet vanzelfsprekend. Bestuurders kunnen een rol spelen als leiders van en in de verandering. Door voorbeeldgedrag te laten zien en de bruggen tussen organisaties en sectoren te slaan en te stimuleren. Hieronder een aantal aanbevelingen die je als bestuurder nu al kan ondernemen om samenwerking voor betere informatievoorziening te stimuleren.
• versnel implementatie van Wegiz-, IZA- en AZWA‑afspraken: maak standaardisatie een harde eis in contracten
• werk regionaal samen via RSO’s: verdeel datataken en borg governance
• stel leveranciers scherp: open API’s, duidelijke koppelingen, geen vrijblijvendheid.
• schaal Common Ground versneld op en maak data leidend in plaats van applicaties
• werk met partners uit zorg, corporaties en sociaal domein aan één gezamenlijke backlog
• gebruik landelijke voorzieningen zodra ze beschikbaar komen (GWV, Zoek & Vind 2.0).
• zet DIH‑groeipaden om in concrete, meetbare stappen
• stem semantiek af met gemeenten en waterschappen: één taal, één logica.
• gebruik de Vaarkaart‑werkvormen om digitale transformatie tot leven te brengen
• maak datastromen herbruikbaar richting gemeenten en zorg (zoals waterkwaliteit tegenover gezondheid).
• breng focus in de digitaliseringsopgave: minder thema’s, meer resultaat
• versterk centrale regie op generieke bouwstenen en lever ze tijdig.
• digitaliseer processen en maak data inzetbaar voor betaalbaarheid en onderhoud
• werk actief samen met gemeenten aan woon‑zorgoplossingen en leefbaarheid.
De vorige blog van Philip ging over cybersecurity als samenwerkingsopgave.