Netwerkimpact: méér dan de som der delen
Netwerkimpact is niet simpelweg de optelsom van samenwerkingsactiviteiten en hun resultaten. Het gaat ook om wat er in beweging komt doordat partijen samenwerken en de waarde die ontstaat uit de interactie tussen partijen. In die wisselwerking zit vaak de echte toegevoegde waarde van een netwerk. Of, als die uitblijft, de vraag of het netwerk wel daadwerkelijk iets oplevert.
Waar veel samenwerkingen geen aandacht aan besteden
Een gemeente, een huisartsenpraktijk en een welzijnsorganisatie werken samen aan het tegengaan van overgewicht in een kwetsbare wijk. Na twee jaar zijn 300 bewoners bereikt met een gezamenlijke campagne. Op papier een mooi resultaat.
Maar ondertussen speelt er meer. De praktijkondersteuner loopt vaker mee naar een eerste afspraak, in plaats van alleen door te verwijzen. De huisarts krijgt beter zicht op wat er na een verwijzing gebeurt en past zijn spreekuur daarop aan. Wijkbewoners nemen elkaar mee en een welzijnswerker signaleert eerder bredere problematiek, omdat deze beter weet waar hij terechtkan.
Er ontstaan nieuwe verbindingen, initiatieven en manieren van werken. Professionals die elkaar kennen, handelen anders dan wanneer die relatie ontbreekt. Deze veranderingen laten precies zien waar een optelsom tekortschiet: wat in de interactie ontstaat en het netwerkweefsel dat ontstaat, blijft vaak buiten beeld, terwijl dit juist bepalend is voor het uiteindelijke effect.
De vraag is dan ook niet alleen of deze effecten er zijn, maar vooral hoe we ze herkennen en waarderen als onderdeel van de impact van het netwerk.
Wat netwerkimpact dan wél is
Zoals in het voorbeeld zichtbaar werd, ontstaat netwerkimpact niet alleen uit wat partners samen organiseren (activiteiten, projecten en interventies), maar ook uit hoe zij met elkaar optrekken. In die interactie veranderen houdingen, gedragingen en opvattingen over verantwoordelijkheid.
Neem een regionaal netwerk in de jeugdhulp dat erin slaagt de instroom naar zwaardere zorg te verminderen. Dat komt meestal niet alleen door extra overlegmomenten, maar doordat huisartsen, scholen en wijkteams anders zijn gaan kijken en handelen. Die verandering ontstaat in de samenwerking en in de onderlinge afstemming en beïnvloeding.
In de praktijk wordt impact nog vaak benaderd als de optelsom van meetbare prestaties: aantallen bijeenkomsten, ondertekende afspraken, bereikte doelgroepen. Begrijpelijk, omdat het houvast biedt. Tegelijkertijd vertelt het niet het hele verhaal. Effecten van samenwerking zijn gelaagd: activiteiten beïnvloeden en versterken elkaar, of zitten elkaar soms in de weg.
Dat creëert een spanningsveld: we willen sturen op impact, terwijl die impact zich voor een belangrijk deel vormt in de interactie tussen partners en niet volledig vooraf is uit te tekenen. Netwerkimpact ontstaat door de tijd heen en ontwikkelt zich. Wel kunnen we aan de voorkant plausibele redeneringen formuleren over gewenste doorwerkingen en wat daarvoor nodig is. De crux is deze gaandeweg samen te blijven toetsen en bij te stellen.
Rimpeleffecten: impact die doorwerkt
De hierboven beschreven doorwerking noemen wij rimpeleffecten: de kringen die ontstaan wanneer een steen in de vijver wordt geworpen. Het begint vaak klein: een andere manier van afstemmen, snellere doorverwijzing, betere informatiedeling. Na verloop van tijd kan dat leiden tot bredere effecten, zoals het ontstaan van innovatiekracht en het toenemen van betrokkenheid, leidend tot betere toegankelijkheid of minder druk op andere delen van het systeem. Deze doorwerking is niet altijd volledig voorspelbaar of vooraf vast te leggen. Juist daarom vraagt zij om leren in de praktijk en het blijven bijstellen van aannames.
Bovendien werken rimpeleffecten niet altijd alleen positief uit. Netwerken kunnen onbedoeld bestaande verschillen versterken, bijvoorbeeld doordat vooral de beter toegeruste doelgroepen profiteren van een aanpak. Dat vraagt om alertheid, eerlijkheid in en een kritische blik op hoe effecten worden geduid.
Van enkel meten naar samen betekenis geven
Bij netwerkimpact gaat het dan ook niet alleen om meten, maar net zo goed om samen betekenis geven aan wat we zien gebeuren. Niet alles wat ertoe doet, laat zich in cijfers vatten. Vragen als: wat verandert er in gedrag, in samenwerking en in eigenaarschap? En vooral: wat merken inwoners, cliënten of professionals daar concreet van? Juist die vragen geven zicht op de werkelijke impact van een netwerk.
Drie vragen om het goede gesprek over netwerkimpact te starten:
- wat bereikt ons netwerk dat geen van de partners afzonderlijk had gekund?
- welke (bedoelde én onbedoelde) effecten zien we ontstaan vanuit de interactie tussen partners?
- wat merken cliënten, professionals of partners hier morgen concreet anders van?
Meer over netwerkimpact
Wij ontwikkelden een praktisch model om netwerkimpact op verschillende niveaus bespreekbaar en inzichtelijk te maken te maken. Zonder complexiteit te reduceren. Geschikt voor netwerken in zorg, sociaal domein en publieke sector. Lees meer over de werking van het Netwerkwerkimpactmodel.
Deze blog is onderdeel van een serie verdiepende artikelen en blogs over Werken aan netwerkimpact. De vorige blogs gingen over complexiteit is geen excuus, leren als motor voor vergroten van netwerkimpact, het versterkende effect van netwerkimpact en over het belang van een goede netwerkinfrastructuur.