Tweede gastinleider voor de leergang Professioneel interveniëren

"Als er een probleem is in de samenwerking, willen we daarover praten. Maar daar blijken we niet zo goed in te zijn"

Prof. Dr. Noelle aarts, Hoogleraar socio-ecologische interacties over het belang van het goede gesprek.

In mei 2022 starten wij met de leergang Professioneel Interveniëren in Samenweken. Een verdiepende leergang van vier modules, bedoeld voor ervaren netwerkmanagers of netwerkleiders die hun begrip van samenwerkingsverbanden en netwerken willen vergroten en hun eigen leiderschap nog beter willen leren kennen. 

Laatst kondigden we de eerste gastinleider aan, Marijke Spanjersberg, die ons meeneemt in het systemisch kijken naar netwerken. Nu stellen we u graag voor aan prof. Dr. Noelle Aarts, hoogleraar op het gebied van interactie en gespreksvoering in samenwerkingssituaties.

Gesprekken voeren, het is eigenlijk ons belangrijkste instrument in samenwerkingscontexten. We hebben het nodig om gezamenlijk plannen te maken, om overeenstemming te vinden over wat we gaan doen, om elkaar te leren kennen. En om problemen op te lossen als we die tegenkomen. De samenwerking ontvouwt zich in het gesprek dat partijen met elkaar hebben, en die momenten van ontmoeting doen ertoe. Gaan die gesprekken niet goed, dan gaat de samenwerking vaak ook moeizaam. Het wordt dan lastig om op tafel te krijgen wat er echt speelt.

Maar, dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Onderzoek wijst uit dat we niet heel goed zijn in gesprekken met ‘andersdenkenden’. Met mensen of organisaties met andere achtergronden, werkwijzen of belangen. Hoe groter de diversiteit, hoe lastiger het wordt, en steeds meer netwerken bestaan uit veel diverse partijen en belanghebbenden. Er zijn dan een aantal terugkerende patronen, die maken dat de gesprekken soms niet lopen zoals bedoeld.

Wat kun je als netwerkleider doen om die gesprekken in betere banen te leiden? Hiermee gaan we tijdens de leergang aan de slag. We putten uit eigen casuïstiek, onderzoeken onze eigen rol en bijdrage in het gesprek, en laten ons door Noelle helpen om patronen te identificeren die kenmerkend zijn voor gesprekken in samenwerkingssituaties. Om ze uiteindelijk te kunnen omzetten naar inzichten en interventies om de kwaliteit van gesprekken in de samenwerking (nog) verder te verhogen.

Benieuwd geworden? 

Via deze link vind je alle informatie over de leergang en de bijdrage van Noelle.

Noelle Aarts

Assertiviteit, geen samenwerker kan zonder

Assertiviteit is niet het meest sexy woord, maar wél erg aantrekkelijk als je het daadwerkelijk in de praktijk brengt. De mensen aan tafel bepalen voor een belangrijk deel het succes van de samenwerking. Dat vraagt nogal wat van onze persoonlijke opstelling aan de samenwerkingstafel en de wijze waarop we ons uitdrukken. Uitdagend, zeker in een samenwerkingscontext waar een bestaande hiërarchie niet langer houvast biedt. Bovendien is elke samenwerking anders, maar in elke samenwerking breng je jezelf mee. Naast kennis van samenwerkingstheorie is meer inzicht in – en regie op – jouw persoonlijke aanpak dus essentieel.

Vanuit onze adviespraktijk over samenwerken, krijgen wij vragen die gaan over leiderschap en persoonlijk handelen. Vragen waar mensen graag met iemand over willen reflecteren en samen mee aan de slag gaan. Het gaat om vragen als: “Hoe bouw ik aan een succesvolle samenwerking? Waarom kom ik steeds in een conflictmodel terecht met deze professionals en hoe kan ik dit oplossen? Hoe werken wij samen als team en hoe kunnen wij onze eigen samenwerking verbeteren?” Common Eye biedt coaching en conflictbegeleiding bij dergelijke vragen. Om een beeld te geven van wat wij daarin doen, schrijven wij blogs. In die blogs interviewen wij elkaar over onderwerpen die ons bezig houden. In deze blog vertelt Reinanke Haagsma, adviseur en coach, waarom geen samenwerking zonder assertieve samenwerkers kan.

Assertiviteit

Wat bedoel je precies met assertiviteit in samenwerking?

Assertiviteit roept bij mensen vaak het beeld op van vuist omhoog, opkomen voor jezelf en je eigen grenzen bewaken. Actief en erg gericht op jezelf. Maar dat is niet wat ik ermee bedoel. Laten we door het verkennen van de uitersten inzicht krijgen in wat assertiviteit is en waarom elke samenwerker, en samenwerking, erbij gebaat is.

"Assertiviteit roept vaak het beeld op van vuist omhoog en opkomen voor jezelf, maar dat is niet wat ik ermee bedoel"

De calimero: je maakt jezelf kleiner
Aan het ene uiterste maak je jezelf kleiner en minder belangrijk dan anderen. Bijvoorbeeld door je op de vlakte te houden, verkleinwoorden te gebruiken, je onzeker uit te drukken of liever gaten dicht te lopen en vriendelijk te blijven lachen, terwijl het tijd is een ander aan te spreken. Op deze positie twijfel je – mogelijk onbewust – aan je eigen meerwaarde, terwijl je de ander heel serieus nemen. Dat kan omdat je net nieuw aan tafel schuift, omdat je opdracht niet helder is, omdat je je wat onzeker voelt over het onderwerp… Er zijn eigenlijk tal van redenen, waardoor je aan het twijfelen slaat.  

De macho: je maakt jezelf groter
Aan het andere uiterste maak je je groter en belangrijker dan de ander. Bijvoorbeeld door (overmatig) veel spreekruimte in te nemen, anderen te onderbreken, stellig te zijn, dikke pakken protocollen op tafel kletsen om daarmee te laten zien ‘ik weet hoe het moet, en dit is hoe we het gaan doen’. Anderen vinden je op deze momenten vaak een stuk minder sympathiek, al kan het gedrag uit dezelfde onzekerheid ontstaan als wanneer je je klein en onbelangrijk maakt. Een andere reden om je groter te maken is vanuit gedrevenheid, persoonlijke of organisationele belangen waar je je zorgen over maakt of simpelweg, omdat je overtuigt bent van je oplossing en je je moeilijk kunt voorstellen dat anderen daar niet zomaar in meewillen.

Ok, herkenbaar, en assertiviteit?

We herkennen allemaal vast ook momenten waarop je voelt dat je verbindend bent én durft te sturen als de situatie daarom vraagt. Dat je vragen stelt én je eigen kennis inbrengt wanneer dat relevant is. Dat je empathisch bent én scherp kan zijn op de inhoud of het handelen van iemand.  

Op die momenten vraag je wat je te vragen hebt, en zeg je wat je te zeggen hebt. Je neemt én jezelf serieus, én de ander. Dát is assertiviteit.

In verschillende situaties kunnen we iets heel anders van onszelf zien. We voelen ons allemaal wel eens onzeker, raken allemaal wel eens op dreef en voelen ons op andere momenten in balans. Wel is het vaak zo dat de ene positie nét iets bekender voelt dat de andere.  

Helder, maar waarom is dat zo relevant?

De mensen aan tafel bepalen voor een belangrijk deel het succes van de samenwerking. Dat vraagt nogal wat van onze persoonlijke opstelling aan de samenwerkingstafel en de wijze waarop we ons uitdrukken. Uitdagend, zeker in een samenwerkingscontext waar een bestaande hiërarchie niet langer houvast biedt.

Duiken (de calimero) of de vlucht naar voren (de macho) levert vaak op de korte termijn iets op en dat is ook waarom de verleiding zo groot is eraan toe te geven: je blijft die aardige man of vrouw waar niks op aan te merken valt of je krijgt juist van de ander gedaan wat je voor ogen had.

Maar over het algemeen levert het de samenwerking op lange termijn niet zoveel op. Met een assertieve houding is dat heel anders. Het stelt je in staat om verbindend en scherp te zijn om zo relevante onderwerpen te bespreken, belangen een plek te geven, ieders kennis en kunde te benutten. Allemaal zaken die de samenwerking in directe zin verder brengen en die ook bijdragen aan het onderlinge vertrouwen en relaties. Hét vet op de botten in moeilijker tijden.  

Vanuit de samenwerkingsopgave gezien is het dus essentieel dat zoveel mogelijk mensen aan tafel vaardiger worden in assertief gedrag. En, leuke bijkomstigheid, over het algemeen geeft het mensen zelf ook veel meer energie!

Wat kan jij hierin betekenen als coach? Hoe pak je zo'n traject aan?

Komen we er in een coachtraject achter dat assertiviteit een rol speelt, dan gaan we daar in de vrije ruimte van onze coachsessies aandacht aan besteden. Vaak door te onderzoeken waar op de ‘schaal van assertiviteit’ jij je in een specifieke situatie herkent en wat anderen dan van jou zien. We verkennen ook het andere uiterste: wat zouden we dan van je te zien krijgen? We onderzoeken wat je daarvan kunt leren en hoe je kunt komen tot een geïntegreerde houding: met vertrouwen én in jezelf én de ander op pad. 

Ik merk dat je heel gedreven bent om hiermee aan de slag te gaan. Wat spreekt jou hierin zo aan?

Het gaat bij dit soort vragen echt om de samenwerker, de mens. Dat motiveert mij. Elke samenwerking is immers anders, maar in elke samenwerking breng je jezelf mee. Naast kennis van samenwerkingstheorie is meer inzicht in – en regie op – jouw persoonlijke aanpak dus essentieel. Dat is het uitgangspunt waarmee ik werk. De vrije omgeving van coaching biedt een prachtige speelplaats om dit te onderzoeken en ermee te oefenen. Dat is naast nuttig, ook gewoon heel erg leuk!

Met welke vragen kunnen mensen jou bellen?

Mensen die bij mij komen zijn vaak manager die namens een organisatie deelnemen aan een samenwerking of een programmamanager die de samenwerking helpt vormgeven. Die lopen met allerlei vragen rond als: ik merk dat anderen onvoldoende eigenaarschap nemen, hoe ga ik daarmee om? Onze samenwerking gaat alle kanten op, hoe breng ik meer focus aan? Ik kom steeds opnieuw in conflict, hoe kom ik uit die dynamiek? Het lukt me niet om onze organisatiebelangen voor het voetlicht te brengen, wat kan ik doen?

Het zijn dus meestal bredere vragen en wanneer assertiviteit daarin een rol speelt, dan komt dat vanzelf aan de orde.

Reinanke Haagsma

Meer weten over coaching en conflictbegeleiding bij Common Eye? Klik hier.

Podcast: Experimenteerdrift in de wijk, een gesprek met grenswerker Zinzi Stasse

In deze aflevering van de podcastserie ‘Plank met de Vier Poten’ gaan we in gesprek met Zinzi Stasse over het verbinden van mensen en op vernieuwende manieren werken aan maatschappelijke vraagstukken. We hebben het over wat een ambtenaar kan leren van een kunstenaar, het zien van mensen, experimenteren, loskomen van je dagelijkse sleur en het belang van eigenaarschap bij de gemeenschap.

Luister mee naar haar verhalen over hoe het nabootsen van revoluties kan helpen problemen in de wijk op te lossen.

Interesse in deze podcast? Volg deze dan op je favoriete platform:

Klik hier om de podcast via Apple te volgen.
Klik hier om de podcast via Google te volgen.
Klik hier om de podcast op Anchor te volgen.

In de podcastserie ‘Plank met Vier Poten’ gaan collega’s Freek van Berkel, Nikki Willems en Tijs Heunks in gesprek met denkers en doeners over samenwerking.

Wat is dat eigenlijk samenwerking? Wat komt er bij kijken? Waarom is het vaak zo ingewikkeld? Hoe kunnen we zorgen dat het wél lukt? En hoe ziet samenwerking er in de 21e eeuw uit? Freek, Nikki en Tijs gaan op zoek naar parels en briljante mislukkingen en bespreken doorwrochte theorieën en anekdotes uit de praktijk.

Beluister hier alle afleveringen van de podcastserie ‘Plank met de Vier Poten

Grensoverstijgend denken: een podcast over samenwerking in de regio met Igor Meuwese.

De gast van vandaag is Igor Meuwese. Hij is de directeur van de regio Gooi en Vechtstreek: een samenwerkingsverband van gemeenten in het Gooi. We gaan met hem in gesprek over het groeiende belang van regionale samenwerking. Zo gaat soms wel 70-80% van de gemeentelijke begroting naar samenwerkingsverbanden. Dit kan ook bijna niet anders, steeds meer opgaven stoppen namelijk niet bij de gemeentegrenzen. Ook gaan we in op tegenstrijdige belangen in de regio en hoe gemeenten daar samen uitkomen. Een vraagstuk waar Igor ons in meeneemt is hoe hij ervaart dat er toch nog wel eens gebrek aan instrumenten is om regionale samenwerkingen écht goed te organiseren. En wat dacht je van de spanning tussen loyaliteiten van raadsleden naar hun lokale achterban en regionale samenwerking, ook dat blijkt een weerbarstig vraagstuk in regionale samenwerking.

De internationale strijd tegen het water, met Marc Walraven.

In deze podcast spreken wij met Marc Walraven over het i-storm netwerk. Marc werkt voor Rijkswaterstaat en is de oprichter van een bont, internationaal netwerk van vakspecialisten die zich wereldwijd bezighouden met het ontwerpen en onderhouden van stormvloedkeringen. Een openhartig gesprek over de klimaatopgaven en de noodzaak voor internationale samenwerking bij het behoud van droge voeten. Wat maakt dit nu netwerk zo bijzonder? En hoe bouw je een succesvol netwerk over de grenzen van landen en organisaties, met grote politieke en culturele verschillen? We leren dat dit vraagt om toewijding, organisatiekracht, liefde voor het vak, maar dat zo nu en dan een bar opzoeken smeerolie is voor goede samenwerking.

De school in zijn wijk: over samenwerking tussen scholen, met Henk Post.

Het onderwijs in Nederland kent vele samenwerkingsopgaven. Of het nu gaat om kansengelijkheid, leerlingendaling, of het doorprikken van sociale bubbels: de schooldeuren moeten open. Iemand die daar alles van weet is Henk Post, bestuursvoorzitter van de Dunamare Onderwijsgroep in de regio Haarlem en daarvoor 7 jaar actief als bestuursvoorzitter in het voorgezet onderwijs van Rotterdam. Henk neemt ons mee in de wereld van het voortgezet onderwijs en de ongewenste concurrentie tussen scholen. Ook vertelt hij waarom de samenwerking tussen scholen en stedenbouwkundige ontwikkeling hand in hand moeten gaan, én doet hij tijdens het gesprek als jongste spijbelaar van Nederland een onthulling over zijn eigen schooltijd.

Een gesprek met ‘doendenker’ Derk Loorbach over de grondtoon van transities.

In deze podcast interviewen Tijs Heunks en Freek van Berkel hoogleraar sociaal-economische transities en directeur van Drift Derk Loorbach. Wie is Derk en wat inspireert hem? Wat is transitiemanagement en wat kan het transitiedenken betekenen voor mensen die in de frontlinie van transities werken? Een prettig informeel gesprek over de carrière van Derk Loorbach, over spelen in een bandje en over het belang van ‘rommelruimte’ voor verandering. In dit lange gesprek wordt doorgevraagd op de feiten en fabels van transitiemanagement; op het verschil tussen sociale wetenschap en activisme; en de praktische toepasbaarheid van transitiedenken. Als je de grondtoon van transities eenmaal hoort, volg je de actualiteit anders.

Ondernemen op het grensvlak van culturen en instanties. Een gesprek met Amina Berkane Abahkou over haarzelf en over samenwerken.

Soms loop je mensen tegen het lijf en denk je: ‘hier wil ik alles van weten!’. De Utrechtse Amina Berkane Abakhou is zo iemand. Een geboren samenwerker. Wat heeft het leven haar geleerd, wat drijft haar in wat ze doet en hoe kijkt ze naar actuele maatschappelijke kwesties? In deze aflevering van Plank met Vier Poten richten Freek en Tijs een uur de microfoon op de bescheiden hardwerkende Amina. Ze is ondernemer, vrijwilliger van het jaar 2018, ‘Ramadanheld’ en oprichter van een netwerk van vrijwilligers en hulpinstanties. Een netwerk dat bij het uitbreken van de Corona-crisis zorgde voor voedselpakketten, lespakketten, honden-uitlaatservice en ontmoetingsplekken voor de mensen in Kanaleneiland die dit het hardst konden gebruiken. Amina zet zich in het bijzonder in voor de emancipatie van vrouwen met een migratieachtergrond. Waar veel mensen twijfelen, huiveren of op anderen mensen wachten, stapt Amina in.

Socrates en het voeren van ‘een goed gesprek’, met Jos Kessels.

In deze aflevering van Plank met Vier Poten toont Socrates ons dat we allen maskers dragen en dat als je tot de kern van een vraagstuk wilt komen het kan helpen als we elkaar verleiden onze maskers af te zetten. Freek van Berkel en Tijs Heunks interviewen filosoof, docent en adviseur Jos Kessels over het leven van Socrates, de organisatievraagstukken van onze tijd en over de toepasbaarheid van de socratische methode voor professionele samenwerking.

Omgaan met sociale dynamiek in samenwerken; met Sandra Schruijer.

We spreken vandaag met Sandra Schruijer, hoogleraar aan de Tias School for Business and Society, maar ook hoogleraar organisatiewetenschap aan de Universiteit van Utrecht én directeur van Professional Development International. Ze is zowel onderzoeker als adviseur. Haar werk richt zich op het begrijpen van sociale dynamiek in groepen en organisaties. Deze aflevering gaat dan ook daarover. Want samenwerken staat bol van de sociale dynamiek. Je hoort waarom het rationele, welwisselende mensen vaak maar niet lukt om goed samen te werken. En, dat het aangaan van conflict kan leiden tot een gelukkige samenwerking. Wie wil weten wat je kunt doen om de samenwerkingsmotor weer aan de praat te krijgen, komt ook aan zijn trekken. We delen enkele interventies die zouden kunnen helpen. Maar realiseer je, zoals Sandra zegt; het is soms gewoon ingewikkeld.

Grensontkennend samenwerken in de energietransitie, met Ruben van der Belt.

Deze aflevering gaan we met Ruben van der Belt in gesprek over samenwerking in de Regionale Energie Strategie. Ruben is raadslid in Zwolle en beleidsadviseur duurzame energie bij het ministerie van Economische Zaken. De Regionale Energie Strategie is één van de afspraken in het klimaatakkoord waarin gemeenten samen met provincies en waterschappen in 30 energieregio’s onderzoeken waar en hoe het best duurzame energie kan worden opgewekt. Deze aflevering is een pleidooi voor grensontkennend denken. “Als we niks doen, zet iedereen de windmolens aan de rand van de gemeentegrenzen en zijn we als regio slechter af”, aldus Ruben. Als is het regionaal denken makkelijker gezegd dan gedaan. De belangen voor politiek en inwoners zijn groot en de ruimte schaars. En niemand wil een windmolen in de achtertuin. Samenwerken is de sleutel en er gebeurt veel positiefs in de regio’s van Nederland. Overheden gaan steeds grens ontkennend samenwerken wat een vliegwiel kan zijn voor het samen oplossen van andere regionale vraagstukken. Die zijn er immers genoeg.

Een evolutionaire blik op samenwerking in de 21e eeuw, met Max Wildschut.

In deze aflevering gaan we terug naar de basis van wie wij zijn als mens in samenwerking. Dit doen we met evolutionair psycholoog Max Wildschut die ons meeneemt in hoe de menselijke evolutie ons gedrag in organisaties bepaalt. Hij schreef o.a. het boek Darwin voor managers. We duiken met hem de diepte in over wat ons drijft als mensen in groepen, teams en samenwerkingsverbanden. Wat is er vanuit de evolutie te zeggen over onze moderne manier van organiseren en samenwerken? Wat doen we handig, en wat zouden we beter en anders kunnen doen? Een vrolijk gesprek over onze menselijke aard, slimme en minder slimme incentives om ons gedrag te beïnvloeden, freeriders dilemma’s en een zoektocht naar alternatieven voor macht en hiërarchie. Verwonder je over wat jagers en verzamelaars ons kunnen leren over de organisatie van de 21e eeuw.

Samenwerking onder druk: de casus Noord-Zuidlijn, met Gerard Scheffrahn

Deze aflevering spreken we met Gerard Scheffrahn. Gerard is projectmanager bij AT Osborne en zit vol samenwerkingsverhalen. Eerder was hij contractmanager diepe stations bij de Noord Zuid lijn. Lange tijd een hoofdpijndossier, zoals Gerard ons schetst ‘de spanning zat overal’. Deze aflevering is een verhaal over wat het betekent om samen te werken onder immense druk. Over hoe je vertrouwen kan herstellen als een samenwerking uit de rails is gelopen. Als een waar samenwerkingsrechercheur ging Gerard te werk in het project. Hij leerde dat er geen goed of slecht bestaat in samenwerking. En dat het lastig is voor mensen om clichés over elkaar te doorbreken. Een pleidooi voor de kracht van persoonlijke relaties in samenwerking en subtiele interventies om iemands algoritme te doorbreken.

De onontkoombare beweging naar een digitale netwerksamenleving, met Marco Derksen.

Deze aflevering is Marco Derksen te gast. Marco is oprichter van Marketingfacts en Upstream en inspireert, adviseert en begeleidt organisaties in de verandering naar de digitale netwerksamenleving. We spreken met hem over de betekenis van het digitale leven op ons als mens en de organisaties waarvoor wij werken. Volgens Marco een onontkoombare beweging die vraagt om een mentale transformatie. Maar wat betekent dit eigenlijk voor onze manier van samenwerken? Een hoopvol, soms filosofisch gesprek over onze manier van leven en samenwerken in het digitale tijdperk.

 

Trailer

Iedereen werkt samen: individuen, organisaties… samenwerking zit ons in de genen. Maar over wat nu eigenlijk wel en niet werkt als we samenwerken wordt maar mondjesmaat gesproken. In onze podcast Plank met Vier Poten spreken wij met doeners en denkers over zichzelf en over samenwerken. We duiken de diepte in: we praten over veelsoortige samenwerkingen, behandelen doorwrochte en minder doorwrochte theorieën en gaan op zoek naar sprekende anekdotes. In sommige gesprekken leren we van de geschiedenis van samenwerken, in andere van de actualiteit. Verschillende perspectieven, methoden en intuïties worden tegen het licht gehouden; clichés worden zoveel mogelijk vermeden.

Eerste gastinleider voor de leergang Professioneel intervenieren

"It's not the person, it's the system"

In mei 2022 starten wij met de leergang Professioneel interveniëren in samenwerken. Een verdiepende leergang van vier modules, bedoeld voor ervaren netwerkmanagers of netwerkleiders die hun begrip van samenwerkingsverbanden en netwerken willen vergroten en hun eigen leiderschap nog beter willen leren kennen. 

 

Met veel trots introduceren wij de eerste gastinleider die wij mogen ontvangen. In de tweede module passen wij onder leiding van psycholoog dr. Marijke Spanjersberg de systeembril toe in onze kijk op samenwerking. Marijke vindt in de systeemtheorie houvast in het kijken naar samenwerking. Een samenwerking is namelijk meer dan de optelsom van individuen of individuele organisaties. In de samenwerking ontwikkelen de partijen relaties met elkaar, en in die relaties worden vaak patronen zichtbaar. Patronen die soms behulpzaam kunnen zijn, maar soms ook tot spanningen kunnen leiden. Denk aan spanningen op het gebied van ruimte geven en nemen, structuur en flexibiliteit, solidariteit en autonomie. 

“Om het gedrag van partners in de samenwerking te begrijpen, moeten we niet zozeer kijken naar deze individuele partner”, zegt Marijke, “maar naar zijn of haar plek in het systeem en de interacties en verhoudingen met anderen. It’s not the person, it’s the system; gedrag is altijd een kwestie van actie-reactie en komt voort uit patronen in de interactie en verhoudingen tussen partijen.”

 

Marijke reikt ons een inzichtgevende en ontschuldigende bril aan; hoe kunnen wij beter begrijpen waar gedrag vandaan komt en wat kunnen we doen om niet helpende patronen te doorbreken?

Ben je enthousiast geworden? 

Via deze link vind je alle informatie over de leergang en de bijdrage van Marijke.

Marijke Spanjersberg

De samenwerking.app

Common Eye heeft de samenwerking.app ontwikkeld. Een praktische, laagdrempelige webapplicatie om zelf, met je partners, de eigen samenwerking te evalueren. De resultaten worden real-time op een inzichtelijke en aantrekkelijke manier gepresenteerd. En als je de samenwerking.app periodiek inzet, wordt zichtbaar hoe bijvoorbeeld jullie onderlinge vertrouwen en daadkracht zich ontwikkelt.

Goed samenwerken geeft energie. Je behaalt resultaten en ontdekt dat je elkaar nodig hebt. Maar er zijn ook samenwerkingen waar je in zit, waar het juist niet goed gaat. Door onduidelijke ambities, botsende belangen of veranderende omstandigheden verdwijnt de energie uit jullie samenwerking. Met elkaar evalueren en reflecteren is dé manier om hieruit te komen en de samenwerking weer een andere richting op duwen. Maar reflecteren kost ook tijd en hoe pak je dat aan? Welke vragen stel je elkaar? 

Samenwerkingsmodel

Op basis van het Common Eye-model op samenwerken (Kaats & Opheij, 2013) hebben wij een webapplicatie ontwikkeld waarmee jij en jouw samenwerkingspartners, op een laagdrempelige manier op de samenwerking kunnen reflecteren. De samenwerking.app stelt vragen over o.a. de samenwerkingsdoelen, de belangen, onderling vertrouwen, daadkracht en leiderschap. Het model en de bijbehorende vragen zijn veelvuldig getoetst en toegepast in de praktijk.

Wat doet de samenwerking.app voor jou?

Onze samenwerking.app maakt het mogelijk om binnen vijf minuten inzicht te krijgen in jullie samenwerking. Of het nu gaat om 2 of 200 mensen die samenwerken. Met visuals die verhelderen en trendanalyses die de ontwikkeling van de samenwerking over tijd weergeven. 

Samenwerking.app
Hoe werkt het?
  • In vijf tot maximaal tien minuten vul je een monitor in met stellingen en vragen over jullie samenwerking. Dit doe je via telefoon, tablet of computer.
  • In realtime wordt op heldere wijze gevisualiseerd hoe jullie samenwerking ervoor staat. Het geeft inzicht op de onderdelen die goed en minder goed gaan.
  • De app vergelijkt jullie respons met eerdere sessies en verwerkt deze in een trendanalyse.
En dan?

De resultaten van de samenwerking.app bieden inzicht in de huidige stand van zaken, maar belangrijker nog, ze bieden houvast en richting voor het verbeteren van de samenwerking. De resultaten zijn de basis voor een gesprek en samen bepaal je hoe de samenwerking te verbeteren. Dat hoeven niet altijd grote veranderingen te zijn. Soms kunnen kleine aanpassingen een wereld van verschil maken.

Meer weten?

Wil je een demo aanvragen of de mogelijkheden eens bespreken?
Matthijs Hemink helpt je graag verder.

Interesse in onze samenwerking-app?

Neem dan contact op met
Matthijs Hemink.

Spaak door spraakverwarring

Vanuit onze adviespraktijk over samenwerken, krijgen wij vragen die gaan over leiderschap en persoonlijk handelen. Vragen waar mensen graag met iemand over willen reflecteren en samen mee aan de slag gaan. Het gaat om vragen als: “Hoe bouw ik aan een succesvolle samenwerking? Waarom kom ik steeds in een conflictmodel terecht met deze professionals en hoe kan ik dit oplossen? Hoe werken wij samen als team en hoe kunnen wij onze eigen samenwerking verbeteren?” Common Eye biedt coaching en mediation aan bij dergelijke vragen. Om een beeld te geven van wat wij daarin doen, schrijven wij blogs. In die blogs interviewen wij elkaar over onderwerpen die ons bezig houden. In dit blog interviewden wij collega Janneke Steijns.

Waarom lopen zoveel samenwerkingsteams vast door spraakverwarring en welke sleutels zijn er om daar weer beweging in te krijgen?

Spraakverwarring… dat vraagt natuurlijk om een heldere toelichting wat je ermee bedoelt. Maar eerst: waarom fascineert dit onderwerp je zo, want dat spat van je af. Word je er door teams zo vaak op bevraagd?

Nee, eigenlijk bijna nooit. Maar ik zie het wel in élk team gebeuren! En in samenwerkingen waar mensen problemen ervaren, speelt spraakverwarring eigenlijk altijd een grote rol. Teams benaderen me meestal omdat er persoonlijk gedoe is, de samenwerking maar niet van wal komt, er behoefte is aan organisatorische of juridische afspraken… dat soort vragen. Maar eenmaal aan de slag blijkt spraakverwarring vaak een belangrijk probleem én een belangrijke sleutel. Spraakverwarring is dus zelden de startvraag, maar teams geven achteraf altijd aan dat inzicht in de dynamiek rondom spraakverwarring een verademing is en hen verder op weg heeft geholpen. 

Kortom, het lijkt wel alsof geen enkele samenwerking aan spraakverwarring kan ontkomen, dat is wat me fascineert. Tegelijkertijd is er wat aan te doen, en dat is wat me motiveert. 

Laten we dat begrip eens nader duiden. Wat bedoel je met spraakverwarring?

Ik spreek van spraakverwarring wanneer mensen verschillende betekenissen geven aan bijvoorbeeld gemaakte afspraken, gestelde doelen of opgehaalde lessen. Wanneer de één van tafel loopt met een andere conclusie dan iemand anders uit het samenwerkingsteam. Vaak gebeurt dit onbewust. Men heeft niet door dat het gebeurt en denkt op één lijn te zitten. Soms vallen de gevolgen mee, maar het kan ook een enorme impact hebben. 

Toch zie ik dat teams hier onvoldoende aandacht voor hebben. Dat kan ertoe leiden dat samenwerkingen al jaren duren, maar dat mensen eigenlijk niet aan dezelfde ambitie werken of dat er onderling onbegrip of zelfs wantrouwen ontstaat waardoor een samenwerking stagneert. Dat betekent nogal wat. 

Heb je een voorbeeld?

Neem zoiets als ‘regio’. In veel samenwerkingen worden ambities afgebakend door te werken in regio’s. Ik kom regelmatig tegen dat helemaal niet duidelijk is wat samenwerkende teams onder ‘regio’ verstaan. Terwijl het een belangrijk vertrekpunt vormt voor alle plannen die er samen worden gemaakt en uitgevoerd. En steeds denk ik ‘Hoe kan het?’ en toch zie ik het steeds opnieuw gebeuren. 

Veel mensen zullen spraakverwarring herkennen. Wat maakt dat we er steeds intuinen? 

Er zijn eigenlijk tal van aanleidingen, dus zonder alomvattend te zijn, herken ik in elk geval vijf redenen die bijdragen aan spraakverwarring: 

  1. Samenwerken vraagt veel van ons. We verbinden ons immers makkelijker met mensen die op ons lijken, terwijl samenwerking juist gebaat is bij diversiteit. Waarbij iedereen een ander stukje van de puzzel in handen heeft. Dat is mooi, maar maakt het ook complex. Misschien wel juist vanwege de diversiteit, zijn we geneigd ons te focussen op de overeenkomsten. De verleiding is groot om te geloven dat je met bepaalde termen hetzelfde bedoelt. Het schept een band.
  2. In het verlengde daarvan: het kan een spannend proces opleveren wanneer je dieper induikt op zaken. Daar zijn we meestal helemaal niet zo goed in en dat draagt er opnieuw aan bij dat we het verdiepende gesprek liever vermijden dan aangaan. 
  3. Om het nog een beetje moeilijker te maken: juist aan het begin van een samenwerking heb je veel ‘verkenningsruimte’ nodig, je kent elkaar immers nog niet goed. Dat vraagt om het lef je kwetsbaar te tonen in een omgeving die je nog niet vertrouwd is. En we vinden het al zo moeilijk om in de aanwezigheid van anderen te twijfelen en te onderzoeken! De kracht van het niet weten en de mogelijkheid om een oprechte vraag te stellen blijven hierdoor nog vaak onbenut, terwijl we dat hard nodig hebben.  
  4. Heel plat, maar soms kunnen we ons ook gewoon niet voorstellen dat iemand een ander begrip heeft van hetzelfde woord of dezelfde afspraak. Dan is het voor ons zo ontzettend logisch, dat die mogelijkheid niet eens in ons opkomt.  
  5. Als laatste, ik zie ook wel eens gebeuren dat mensen bewust of onbewust wollige taal inzetten omdat ze geen raad weten met hun eigen twijfel. Anderen willen, bewust of onbewust, iemand in zijn waarde laten en bewegen mee. Heel begrijpelijk, maar het levert de samenwerking zowel inhoudelijk als op relationeel vlak eigenlijk nooit iets op.  

Zeg, misschien een beetje oneerbiedig maar als spraakverwarring aan de lopende band gebeurt, is het dan niet iets wat we moeten accepteren als onderdeel van samenwerken? 

Nee, absoluut niet. Tenminste, niet als dat ertoe leidt dat je het dan ook maar laat gaan. Dat heeft voor veel samenwerkingen verstrekkende gevolgen. Het kost vaak veel tijd, energie en frustratie. Het helpt samenwerkende teams niet dichter naar hun doelen. Je moet er daarom steeds je best voor doen het sneller te herkennen en actie te ondernemen. Aan de slag ermee!   

En als je het aandurft om met elkaar de spraakverwarring aan te gaan, dan is dat een heel waardevol en verbindend proces. Dan raak je met elkaar in de echt verdiepende dialoog. En wat is nu een beter start van de samenwerking dan een dergelijk gesprek?  

Wat kunnen teams doen en hoe ondersteun je daarbij? 

Voor elk team ziet dit er natuurlijk steeds iets anders uit. Ik help in elk geval steeds terug te grijpen op de basis: hoe communiceren we hier met elkaar en wat helpt ons verder? 

Het zoeken naar nieuwe manieren van interactie, vraagt regelmatig ook om een nieuwe vorm van samenkomen. Weg met de klassieke agenda, waarbij we aan het einde van de vergadering nog een stuk agenda over hebben. Meestal het deel met de punten waarop juist de dialoog nodig is. Of verander van setting, ga naar buiten. Een heisessie kan echt veel opleveren wanneer je die op de goede manier vormgeeft.  

Als teams ervaring opdoen met andere manieren van verbinden, krijgen ze de mogelijkheid om andere patronen te ontwikkelen. Het voeren van een dialoog, contact maken, oprechte vragen stellen, twijfel kunnen delen is namelijk heel besmettelijk. Als dat onderdeel wordt van de identiteit van een team of samenwerking sta je helemaal sterk. Dan zie je dat ook bij wisselingen van de wacht, nieuwkomers deze manier van verbinden snel oppakken. Díe blijvende verandering realiseren is mijn ambitie.  

Klik hier voor meer informatie over coaching en mediation bij Common Eye.

Samenwerken in allianties en netwerken: een goed gesprek over toezicht

Je herkent het vast. Complexe vraagstukken kan jouw organisatie niet alleen oplossen. Samenwerken met anderen partijen is nodig om waardecreatie te realiseren voor inwoners in een buurt, voor cliënten of voor patiënten. Oftewel mensen met vaak een meervoudige zorg- of ondersteuningsvraag. Iedere zorg- of welzijnsorganisatie heeft te maken met toenemende samenwerking tussen meerdere partijen. Deze beweging roept in menig bestuurskamer veel vragen en dilemma’s op voor de rol van toezicht. 

Veelgehoorde vragen zijn dan bijvoorbeeld:

  • Vanuit welke perspectief en waarop wil onze RvT toezien
  • Hoe, wanneer en waarover neemt de bestuurder de RvT mee bij (nieuwe) netwerken
  • Welke ruimte heeft de bestuurder nodig om samenwerkingen te realiseren én wat kan de RvT dan wel doen en wat juist niet?
  • Wat geeft de RvT genoeg comfort om vertrouwen en ruimte te geven?
  • … en nog vele andere vragen.

Wil je jezelf als RvT en RvB ontwikkelen op het gebied van samenwerken en netwerken? 
Vaak is het een eerste stap om als RvT en RvB met elkaar een dagdeel de diepte in te duiken. Samenwerken is complex en vraagt andere kennis en werkwijze dan het toezicht en bestuur van een organisatie. Hoewel veel kennis al beschikbaar is, is het ook nog steeds een gezamenlijke zoektocht vanuit kennis en praktijk naar passende werkwijze en rolinvulling. Met elkaar reflecteren, leren en uitproberen is een goede manier om jouw toezicht te ontwikkelen.

De meeste RvT en hun bestuurders hebben bij een verdiepende dialoog behoefte aan expertise op het gebied van toezicht en samenwerken. Omdat wij gezamenlijk een bijdrage willen leveren aan de kennisontwikkeling op het gebied van toezicht en netwerken, hebben wij onze kennis en ervaring gebundeld in deze themadialoog.

Duik in één dagdeel de diepte in vanuit kennis en jouw praktijk. In één dagdeel verdiep je je als RvT en RvB in de betekenis van samenwerkingen tussen meerdere partijen voor je toezicht en het samenspel met jouw bestuur. Je krijgt inzicht in en overzicht van de netwerken waarin je acteert. Je reflecteert op actuele vraagstukken en dilemma’s. Zo leer je met elkaar hoe jullie, als toezichthouders, een waardevollere rol kan (gaan) vervullen voor je bestuurders, de samenwerkingen en de meerwaarde van de netwerken voor cliënten of inwoners in wijken en buurten.

Deze themadialoog is een gezamenlijk initiatief van Levinas Governance Instituut, Vilans en Common Eye: een combinatie van experts. Onze gezamenlijke drijfveer en ambitie is om bij te dragen aan de (kennis)ontwikkeling van RvT op het gebied van samenwerkingen en netwerken. We zetten onze gezamenlijke kennis en ervaring samen voor jou in. Twee experts op het gebied van toezicht en/of netwerken in zorg en welzijn begeleiden jullie bijeenkomst. Jullie vraagstuk en context is leidend bij de samenstelling van het duo voor de themasessie.

Jouw toezicht in beweging zetten?
Voel je de behoefte om jouw toezicht op samenwerken en netwerken verder te ontwikkelen? Heb jij ambitie, lef en moed om koploper te worden? Neem dan contact met ons op. We denken graag met je mee hoe deze themadialoog jouw RvT en RvB in beweging kan zetten.

Interesse? Klik hier om de brochure te bekijken.

Jouw toezicht op samenwerken en netwerken verder ontwikkelen?

Conflicten bij samenwerken komt dat nu vaak voor?

Vanuit onze adviespraktijk over samenwerken, krijgen wij vragen die gaan over leiderschap en persoonlijk handelen. Vragen waar mensen graag met iemand over willen reflecteren en samen mee aan de slag gaan. Het gaat om vragen als: “Hoe bouw ik aan een succesvolle samenwerking? Waarom kom ik steeds in een conflictmodel terecht met deze professionals en hoe kan ik dit oplossen? Hoe werken wij samen als team en hoe kunnen wij onze eigen samenwerking verbeteren?” Common Eye biedt coaching en mediation aan bij dergelijke vragen. Om een beeld te geven wat wij daarin doen, schrijven wij blogs. In die blogs interviewen wij elkaar over onderwerpen die ons bezig houden. In dit blog interviewden wij collega Johanneke Schilthuis.

Conflicten en ruzies zijn iets van alledag en meestal kunnen we die zelf goed oplossen. Maar wanneer dat niet het geval is en jezelf en je werk er door belemmerd worden, kan het helpen om onder begeleiding te kijken of je samen tot een oplossing kan komen.

“De meeste mensen kunnen eigenlijk goed samenwerken. We leren dit immers van jongs af aan. Toch zijn er voldoende situaties waarin het mis kan gaan; waarin mensen elkaar niet weten te vinden, mensen tegenover elkaar komen te staan en ze er samen niet uit komen. Mensen die niet samen door één deur kunnen.” Zo stelt Johanneke Schilthuis, samenwerkingsadviseur en mediator. “Het komt toch regelmatig voor dat een samenwerking met de beste intenties start, maar er gaandeweg irritaties ontstaan. Ik spreek over een conflict als mensen er samen niet meer uitkomen. Ze komen niet tot een oplossing.”

Spreek je bewust over mensen? Niet over organisaties of partijen?
Iedere samenwerking – of het nu tussen organisaties, tussen teams of tussen individuele mensen is – is uiteindelijk een samenwerking tussen mensen. De uitspraak samenwerken is mensenwerk klopt natuurlijk. Dus ook bij een conflict tussen twee of meer organisaties, zit ik uiteindelijk met mensen aan tafel. Extra complexiteit bij een samenwerking tussen teams of organisaties is dat er achter iedereen aan tafel nog een hele achterban meekijkt. Dat maakt het oplossen van een dergelijk conflict lastiger, maar de basis blijft hetzelfde.

Je bent naast adviseur ook mediator, dat klinkt best zwaar en beladen.
Ja, dat kan het ook zijn. Mediation kan een manier zijn om een juridisch traject met advocaten en rechtszaken te voorkomen. Dergelijke trajecten zijn redelijk officieel. Je werkt dan met contracten, je maakt afspraken over vertrouwelijkheid en je doorloopt een zeker proces met elkaar. Aan een dergelijk traject zitten allemaal verplichtingen. Het hoeft echter niet zo zwaar te zijn. Als mediator heb ik technieken geleerd die je eigenlijk overal kunt inzetten. Het zijn technieken die je kunt inzetten om mensen een goed gesprek te laten voeren. Ik adviseer juist om in een eerder stadium met elkaar het gesprek aan te gaan, zodat een dergelijk proces voorkomen kan worden.

Gebruik je die technieken vaak?
Eerlijk gezegd, ik gebruik die technieken dagelijks maar toch vooral tijdens grotere en kleinere ruzies en irritaties.

Wat zijn die technieken? Wat doe je dan?
In conflictsituaties probeer je onafhankelijk te zijn. Je wilt er voor alle partijen zijn. Dat klinkt makkelijk, maar dat is het in de praktijk helemaal niet. Om bijvoorbeeld een goed persoonlijk contact te maken, gebruiken wij vaak onbewust woorden waarin wij aangeven dat wij het met iemand eens zijn. Of dat wij iemand snappen. Dergelijke woorden kunnen al snel begrepen worden als het kiezen van een kant. Echt onafhankelijk zijn en toch een goed en persoonlijk contact maken; dat is lastiger dan het lijkt. En, misschien een open deur, maar als mediator heb ik geleerd dat het niet helpt om een expert advies te geven en oplossingen aan te dragen. Het gaat er juist om dat mensen er met elkaar uitkomen. Als mediator zie ik het als mijn rol om een proces op gang te brengen tussen mensen waarin zij met elkaar in gesprek gaan en samen naar oplossingen zoeken.

Ok. Dat snap ik, maar hoe doe je dat dan precies? Kun je ons meenemen in een aantal technieken die je inzet?
Nou, als eerste en belangrijkste denk ik aan de structuur van een gesprek. Ik zorg voor een opbouw van het gesprek waarin alle perspectieven boven tafel komen. Ik creëer en setting waarin ruimte ontstaat voor alle perspectieven. Een andere techniek is aandacht; aandacht voor wat mensen belangrijk vinden.

De basis is een inventarisatie. We besteden met elkaar aandacht en markeren expliciet met elkaar waar wel overeenstemming over is en waar geen overeenstemming over is. In een conflict zijn mensen vaak geneigd om vooral aandacht te besteden aan die onderwerpen waar discussie over is. Waar het lastig is. Het helpt om ook het gesprek te voeren over de onderwerpen waar je het juist wel over eens bent. Vaak is dat meer dan mensen zelf in de gaten hebben. Als je de inventarisatie van alle onderwerpen hebt gedaan, dan kun je met elkaar die onderwerpen uitdiepen waar je het niet over eens bent. Daarbij ben ik per onderwerp op zoek naar alle perspectieven.

Pas als wij alle perspectieven hebben en het beeld compleet is, dan zet ik mensen aan het werk om met elkaar op zoek te gaan naar oplossingen.

Klopt het dat je met deze technieken het gesprek ook uit de emotie probeert te halen? Je maakt het bespreekbaar?
Dat klopt inderdaad. Je wilt met elkaar een gedeeld beeld van de situatie creëren. Daarbij zou je overigens ook heel goed een onafhankelijk, inhoudelijk expert in kunnen zetten. Belangrijk daarbij is dat mensen dat samen bepalen.

Wat zijn de uitkomsten van een traject met jou?
Die kunnen eigenlijk heel divers zijn. Wat er in ieder geval altijd gebeurt, is dat er een gedeeld beeld ontstaat van de situatie en dat mensen elkaar beter leren begrijpen en snappen. Soms is dat het enige dat gebeurt. Het kan gebeuren dat er geen oplossing te vinden is waar iedereen het over eens kan zijn. Dat is lastig. Dan moet je naar andere manieren om het conflict op te lossen. Tegelijkertijd kan het dus ook voorkomen dat mensen er op deze manier wel samen uitkomen. Dat is uiteraard waar ik naar streef om te bereiken.

Klinkt goed. En wanneer kan ik jou bellen met een vraag? Bij een conflict of al eerder?
Liever eerder hoor. Soms voel je al aankomen dat het niet helemaal lekker loopt. Dat er onvoldoende voortgang is in de samenwerking bijvoorbeeld. De technieken die ik hier beschreef, zijn in veel meer situaties relevant en daarvoor hoef je echt niet te wachten tot er een conflict is.

Klik hier voor meer informatie over coaching en mediation bij Common Eye.

Leergang Professioneel interveniëren in samenwerken

"Ik wil de beste netwerkleider van Nederland worden! Kunnen jullie me dat leren?"

Dat was de vraag waar één van onze opdrachtgevers mee bij ons kwam. Een vraag die ons er toe aanzette om na te denken over een verdiepend leerprogramma naast onze bestaande opleidingen. Een leergang die de deelnemers helpt bij het succesvol en professioneel interveniëren in samenwerkingsverbanden.

In onze bestaande opleidingen staat kennisoverdracht over de vijf invalshoeken en het verkrijgen van inzicht aan de hand van ons gedachtegoed over ieders eigen samenwerkingsopgave centraal. We bieden de deelnemers het gedachtegoed aan. In gesprek met hen en aan de hand van oefeningen, leren we hen het gedachtegoed toe te passen op hun eigen casuïstiek.

We werken aan het persoonlijk leiderschap van de deelnemers in samenwerken. We bieden hen inzicht in hun eigen rol en voeden hun handelingsrepertoire. Maar we komen altijd tijd te kort om dat écht goed te doen.

De vraag naar de professionalisering van het handelen in netwerken en samenwerkingsverbanden groeit en wordt voor ons steeds zichtbaarder. Opdrachtgevers en deelnemers aan trainingen willen leren wat ze in bepaalde situaties nu daadwerkelijk concreet kunnen doen, hoe ze beweging kunnen krijgen in een samenwerking, wat interventiemogelijkheden zijn en welk proces ze daarvoor kunnen inzetten.

Dit is wat wij, als procesbegeleiders van samenwerkingsverbanden, dagelijks doen. We analyseren de situatie, definiëren de opgave en brengen beweging. Vaak niet eens heel bewust. En juist dat blijkt voor veel van onze deelnemers aan trainingen en samenwerkingsopgaven zo interessant en relevant.

Het zette ons aan het denken, kunnen we dit onbewuste meer bewust maken? Een uitdaging die we graag aanpakken! We hebben dit omgezet naar een leergang voor ervaren procesbegeleiders in samenwerkingsverbanden die op zoek zijn naar handelingsrepertoire. Een leergang waarin we ons eigen afwegingskader van vraag tot interventie bewust maken en waarbij we werken aan de volgende vragen:

Wie ben ik? – Wat is de context waarin mijn opgave speelt?  – Wat is de samenwerkingsdynamiek die ik tegen kom? – Wat is mijn vraag daarbij? –  Welke interventie is passend? – Hoe doe ik dat succesvol?

Inzicht en bewust handelen

In mei 2022 gaat deze leergang van start! De leergang Professioneel interveniëren is gericht op het professionaliseren van jouw rol als procesbegeleider, kwartiermaker of regisseur van een samenwerkingsverband of netwerk. In deze verdiepende leergang proberen we grip te krijgen op de dynamiek van samenwerkingsverbanden en leren we de deelnemers hier succesvol en professioneel op te interveniëren. We bieden inzicht in de eigen rol, onderzoeken samen met de deelnemers de samenwerkingscontext en verrijken hun handelingsrepertoire. Archetypische dynamiek in samenwerkingsverbanden staat centraal tijdens deze leergang. Wat zijn nu dé patronen in samenwerkingsverbanden? En hoe kan je daar vanuit jouw rol bewust aan werken?

Alle plekken voor 2022 zijn gevuld. In het voorjaar van 2023 starten we met een nieuwe leergang. 

Nieuwsgierig? Kijk hier voor meer informatie over de leergang. 

De trainers van deze leergang zijn:

Split loyalties in samenwerkingsverbanden

Vanuit onze adviespraktijk over samenwerken, krijgen wij vragen die gaan over leiderschap en persoonlijk handelen. Vragen waar mensen graag met iemand over willen reflecteren en samen mee aan de slag gaan. Het gaat om vragen als: Hoe bouw ik aan een succesvolle samenwerking? Waarom kom ik steeds in een conflictmodel terecht met deze professionals en hoe kan ik dit oplossen? Hoe werken wij samen als team en hoe kunnen wij onze eigen samenwerking verbeteren? Common Eye biedt coaching en mediation aan bij dergelijke vragen. Om een beeld te geven wat wij daarin doen, schrijven wij blogs. In die blogs interviewen wij elkaar over onderwerpen die ons bezig houden. In deze blog vertelt Astrid van Dijk, adviseur en coach, wat het typische fenomeen split loyalties doet met bestuurders die een centrale rol vervullen in samenwerkingsverbanden.

Bestuurlijke- en persoonlijke spanning in samenwerkingsverbanden. Constant balanceren met je ene been in de samenwerking en met het andere been in de eigen organisatie. Een individuele en persoonlijke aanpak biedt je inzichten en ankerpunten en houvast in die veeleisende samenwerkingsomgevingen.

Wat is dat eigenlijk; split loyalties?
Bij het fenomeen split loyalties wordt er figuurlijk door anderen aan ieder been en elke arm van je getrokken. Als we dit visualiseren door middel van een cartoon wordt dit vaak erg herkenbaar voor bestuurders die onderdeel uitmaken van samenwerkingsverbanden. Al dat getrek is geen prettige stand, er is steeds spanning in- en tussen de verschillende settingen waarin je moet opereren. Regelmatig is het zelfs moeilijk om uit elkaar te houden waar nu de grootste spanning op staat. Gaat het over de situatie waarbij je als bestuurder met één been in het samenwerkingsverband zit en met je andere been in je eigen organisatie? Dan vraagt dit van je dat er keuzes gemaakt moeten worden die consequenties hebben voor je eigen organisatie. Keuzes waarvan je weet dat bijvoorbeeld je medewerkers vinden dat je de identiteit en het gedachtegoed van de organisatie laat verwateren.

Herkenbaar, maar speelt er nog meer rond deze split loyalties?
Zeker speelt er meer! Een tweede as van spanning speelt tussen de samenwerkingspartners. Vaak kom je elkaar in meer settingen tegen, er is een zekere onderlinge relationele afhankelijkheid. Zeker als het om regionale opgaves gaat. Maar de rollen en posities kunnen steeds wisselen in de context. In het ene geval ben je partner van de ander en in de andere situatie ben je beide partij in een gezamenlijke aanbesteding of kom je zelfs in de verhouding van hoofdaannemer en onderaannemer terecht. Het oppakken van de voorzittersrol van een samenwerkingsverband is eervol, maar levert nog meer split loyalties op. Je bent voor de buitenwereld het boegbeeld en de woordvoerder van de samenwerking, maar niet iedereen werkt of stribbelt in de juiste marsroute mee. Het is een rol die noodzaakt tot het maken van de juiste afwegingen in loyaliteit en consequentheid. En met dit plaatje zijn alle armen en benen bezet en is er permanent tweestrijd in je hoofd. De bestuurlijke context van samenwerken is vaak zo complex dat het niet altijd lukt om de kool en de geit te sparen.

Waar zit in dat alles je houvast als bestuurder?
Tja, dat is misschien wel de meest boeiende zoektocht. Hoe is het met je eigen gedrevenheid en rationale waarom je bestuurder in de zorg wilde worden? Soms vraagt de eigen organisatiestrategie, de samenwerking voor een bredere opgave of de boegbeeldrol dat er geknaagd wordt aan je eigen overtuiging van best mogelijke zorg voor de doelgroep en of de medewerkers waar je voor verantwoordelijk bent.

Wat doet dit met de mens in een samenwerkingsverband, de bestuurder die deze rol vervuld?
Bestuurders hebben weinig onafhankelijke reflectieruimte. Terwijl het samenwerken het uiterste van je vraagt in de juiste afwegingen maken. Het nadenken over je eigen ankers in een veeleisende en diverse bestuurlijke samenwerkingscontext is niet vanzelfsprekend. Het overleven in de actuele overvraging -de waan van de dag-. en de ervaren split loyalties (wat goed is voor de één is niet goed voor de ander, hoe kan ik mijn verhaal buiten ook binnen uitleggen) lopen op en zeuren permanent in je hoofd.

Wat kan jij als coach voor bestuurders in deze positie betekenen?
Bestuurders in deze positie ervaren dit onbehagen en voelen echt wel aan dat het niet loopt. Maar het goed duiden of er woorden aan geven is lastiger. Dat maakt dat bestuurders het ongemak laten oplopen en er soms al wat stroefheid zichtbaar wordt in de samenwerking. Je wil voorkomen dat jouw collega-bestuurders denken dat je het niet 100% in je vingers hebt. Dus dan zeg je nog maar even niks en ploeter je door. Binnen organisaties hebben we dit georganiseerd, binnen Raden van Bestuur, met de Raden van Toezicht en binnen de PDCA-cycli. In de samenwerkingscontext is dit niet zo uitgekristalliseerd.

Astrid vertelt hoe zij het ongemak rond ervaren split loyalties met haar coachees probeert te verkennen: “Er taal en woorden aan geven is het belangrijkste; waar gaat het echt over? Op welke as speelt dit nu het meeste? Kunnen we het pakbaar maken en terugbrengen naar een concrete situatie? Wat ik mooi vind is om eerst af te pellen welke eigen afwegingen iemand nu eigenlijk al maakt. Waarom doe je wat je doet en waar leid je dat naar toe? Zitten daar afwegingen in die je niet loslaat? Welke achterliggende waarden spelen dan een rol en hoe houdbaar is dat? En wat leert dit je over jouw eigen afwegingen en keuzes? Ik zou de bestuurders die nog zoekende zijn willen aanmoedigen; gun jezelf de ruimte om te mogen leren.”

Klik hier voor meer informatie over coaching en mediation bij Common Eye.

Bestuurlijke dilemma’s in het onderwijs

Vanuit onze adviespraktijk over samenwerken, krijgen wij vragen die gaan over leiderschap en persoonlijk handelen. Vragen waar mensen graag met iemand over willen reflecteren en samen mee aan de slag gaan. Het gaat om vragen als: ‘Hoe bouw ik aan een succesvolle samenwerking? Waarom kom ik steeds in een conflictmodel terecht met deze professionals en hoe kan ik dit oplossen? Hoe werken wij samen als team en hoe kunnen wij onze eigen samenwerking verbeteren?’ Common Eye biedt coaching en mediation aan bij dergelijke vragen. Om een beeld te geven wat wij daarin doen, schrijven wij blogs. In die blogs interviewen wij elkaar over onderwerpen die ons bezig houden. Deze keer vertelt Ruben van Wendel de Joode over de bestuurlijke dilemma’s in het onderwijs.

Er speelt veel complexiteit in de externe omgeving van onderwijsinstellingen, denk aan uitdagingen als krimp in de leerlingaantallen, het tekort aan docenten, de uitdagingen rondom passend onderwijs en de opgaves bij het streven naar meer kansengelijkheid. Dit zijn belangrijke thema’s waar onderwijsbestuurders mee te maken hebben en die zij het hoofd moeten zien te bieden.

Ruben van Wendel de Joode, adviseur en coach, vertelt: “Je zou verwachten dat een thema als leerlingdaling alleen speelt in provincies als Zeeland en Drenthe, maar dat is dus niet waar. Ook in steden als Nijmegen, Amersfoort en Zoetermeer hebben onderwijsinstellingen te maken met teruglopende leerlingaantallen. Dat kan van tijdelijke aard zijn, maar het kan ook tijdelijk een groot effect op onderwijsinstellingen. De financiering is nu eenmaal gebaseerd op het aantal leerlingen dat een school heeft; minder leerlingen betekent dus ook minder financiële middelen en leidt direct tot allerlei budgettaire uitdagingen.”

De regio als sleutel tot succes
Ruben: “Je hebt het maar te doen als bestuurder. Zoeken naar de beste weg tussen de landelijke en regionale opgaves waar jouw onderwijsinstelling mee te maken heeft en alle interne ontwikkelingen en vraagstukken op een school. Als bestuurder wil je bijdragen aan regionaal onderwijsaanbod dat dekkend is en nabij. Daarvoor moet je verder kijken dan de grenzen van de eigen onderwijsinstelling. Je moet minimaal afstemmen met andere onderwijsinstellingen in de regio, maar in veel gevallen is dat onvoldoende. Samenwerking is nodig om een kwalitatief goed en divers onderwijsaanbod in stand te houden.

Anderzijds zijn er allerlei krachten op een school die samenwerking in de weg staan. Docenten, ouders, Raad van Toezicht en medezeggenschaps-raden koesteren de autonomie en eigen identiteit van de school. Jaarlijks is er ook een jacht op leerlingen in de concurrerende omgeving van het onderwijs en ontstaat verwijdering omdat iedereen zich juist probeert te onderscheiden van de onderwijsinstellingen in de directe omgeving. Kortom, menig bestuurder heeft flinke kopzorgen in het omgaan met al die verschillende dimensies en het maken van juiste keuzes met draagvlak.”

Dubbele loyaliteit is realiteit

Sparren bij dilemma´s: alleen is té eenzaam. Wanneer doe je het als bestuurder nu goed, als er zo over elkaar heen buitelende complexiteiten in samenwerkingswens en -noodzaak spelen en je steeds afwegingen moet maken met alle belangen in je achterhoofd? Dat balanceren tussen eigen belang en het willen verbinden met anderen, dat is lastig te begrijpen en niet iedereen in de eigen organisatie wil dat zien en begrijpen. 

Ruben: “Wat ik merk, is dat er bij veel bestuurders behoefte is om te sparren. In sommige gevallen vinden bestuurders die sparring bij de eigen RvT, maar dat werkt alleen als de relatie goed is en zij ook deze complexiteit willen en kunnen doorgronden. Daarnaast zijn er natuurlijk collega-bestuurders bij wie je terecht kunt. Een derde optie is een externe, onafhankelijk die tijdelijk met je meekijkt en meedenkt.

In het sparren met bestuurders kan ik een mooie mix maken tussen onderzoeken en aanreiken. Enerzijds zijn we met elkaar dilemma’s aan het onderzoeken: we proberen scherp te krijgen wat de vragen en de dilemma’s precies zijn. De dilemma’s kunnen regionaal zijn: ‘Ik vind het lastig om een goede verbinding te maken met een collega-bestuurder’ of ‘Er is één partner in het netwerk die steeds aan de ‘handrem’ trekt. Hoe ga ik daar als bestuurder mee om?’ Het kan ook gaan over interne vraagstukken in de eigen organisatie, bijvoorbeeld omdat de eigen achterban de nut en noodzaak niet begrijpt. En het kan gaan over het eigen handelen en de eigen aannames die een bestuurder in de weg staan om de volgende stappen te zetten. We ontrafelen in een gesprek samen waar de echte vragen liggen. Ik help in gesprekken om het beeld scherp te krijgen.

Anderzijds hebben wij vanuit Common Eye conceptuele modellen en praktische instrumenten die richting geven in het handelen. In de sparring kan ik verder gaan dan vragen stellen alleen; ik kan oplossingsrichtingen onderzoeken en aandragen. Ik merk dat daar ook echt behoefte aan is. Vanuit een conceptueel model redeneren, biedt houvast bij vragen als: welke stappen ga ik zetten, hoe doe ik dat, wat is de juiste timing om RvT en MR te betrekken en hoe stuur ik op voortgang. De combinatie tussen het onderzoekende en het creërende is waardevol en leidt vaak tot mooie, nieuwe inzichten.”

Klik hier voor meer informatie over coaching en mediation
bij Common Eye.

Zorg voor vertrouwen

Samen de handen uit de mouwen voor een doorlopende leerroute Zorg en Welzijn in Midden-Limburg.

Vanuit vmbo-school SG Sint Ursula (onderdeel van Stichting Onderwijs Midden-Limburg, kortgezegd SOML) en mbo-instelling ROC Gilde Opleidingen wordt hard gewerkt door docenten, teamleiders, onderwijskundigen, beleidsmakers en bestuurders aan een doorlopende
leerroute Zorg en Welzijn. Hun ambitie? Een optimaal leertraject voor elke vmbo- en mbo-leerling binnen Zorg en Welzijn. De samenwerking richt zich nu nog specifiek op de doorlopende leerroute van vmbo-basis naar mbo-niveau 2. Vanuit SG Sint Ursula schuiven Bas Wilmer (teamleider) en Nathalie Verlinden (docente zorg en welzijn) aan om over hun ervaringen te vertellen. Vanuit ROC Gilde Opleidingen zijn dit Raymond Vaessen (teammanager) en Jill Swinkels (docente bij de opleiding dienstverlening).

Lees hier het hele aanvullende artikel in het digitale magazine over leerroutes VMBO=MBO van STERK Beroepsonderwijs, geschreven door collega Reinanke Haagsma.